Διαταραχές Συναισθήματος

Διπολική Διαταραχή

Τι είναι η Διπολική Διαταραχή;

Η Διπολική Διαταραχή (Bipolar Disorder, BD), παλαιότερα γνωστή και ως μανιοκατάθλιψη, είναι μια χρόνια ψυχιατρική Διαταραχή κατά την οποία το άτομο μπορεί να βιώνει εναλλαγές διακριτών φάσεων αυξημένης ψυχικής ενέργειας και διάθεσης (μανιακές ή υπομανιακές) με επεισόδια Κατάθλιψης, ενώ ανάμεσά τους μπορούν να μεσολαβούν περίοδοι νορμοθυμίας (φυσιολογικής διάθεσης).

Σε αντίθεση όμως με τις φυσιολογικές διακυμάνσεις της διάθεσης, που όλοι μας παρουσιάζουμε ανάλογα με τα γεγονότα της ζωής μας, στη Διπολική Διαταραχή τα επεισόδια αυτά έχουν μια κλινικά σημαντική ένταση, μπορεί να εκτείνονται από ημέρες έως και εβδομάδες, και πλήττουν αισθητά τη λειτουργικότητα του ίδιου του ατόμου. Η εμπειρία του δεν περιορίζεται μόνο στη συναισθηματική του σφαίρα, αλλά επεκτείνεται και στο επίπεδο ενέργειάς του, στη σκέψη του, στην κρίση του, στον ύπνο και στη συμπεριφορά του γενικότερα.

Σύμφωνα με τη σύγχρονη ταξινόμηση, αναγνωρίζονται τρεις κύριοι υπότυποι της Διπολικής Διαταραχής. Στη Διπολική Διαταραχή τύπου Ι (BD-I) απαιτείται τουλάχιστον ένα Μανιακό επεισόδιο, το οποίο ενδέχεται κάποιες φορές να συνοδεύεται κι από ψυχωτικά χαρακτηριστικά. Από την άλλη, η Διπολική Διαταραχή τύπου ΙΙ (BD-II) διαγράφεται από εναλλαγή Καταθλιπτικών και Υπομανιακών επεισοδίων, χωρίς όμως να αναδυθεί ποτέ πλήρης μανία. Τέλος, η Κυκλοθυμική Διαταραχή ανήκει κι αυτή με τη σειρά της στο διπολικό φάσμα και χαρακτηρίζεται από ηπιότερα μεν χρόνια δε συμπτώματα, διάρκειας τουλάχιστον δύο ετών, τα οποία όμως δεν φτάνουν τα διαγνωστικά όρια ενός πλήρους επεισοδίου.

Σύμφωνα με την World Mental Health Survey, ο συνολικός επιπολασμός ζωής για την BD-Ι εκτιμάται στο 0,6%, για την BD-ΙΙ στο 0,4% και για τις υποκλινικές μορφές του διπολικού φάσματος στο 1,4%. Η Διπολική Διαταραχή εκδηλώνεται συνήθως στην εφηβεία ή στην πρώιμη ενήλικη ζωή, με μέση ηλικία έναρξης γύρω στα 20-25 έτη, ενώ τα πρώτα συμπτώματα ανιχνεύονται ακόμη και στην παιδική ηλικία. Η BD-Ι παρουσιάζει ανάλογη συχνότητα σε άνδρες και γυναίκες, ενώ η BD-ΙΙ απαντά συχνότερα σε γυναίκες, οι οποίες εμφανίζουν επίσης μεγαλύτερη πιθανότητα ταχείας εναλλαγής κύκλων (rapid cycling) και άτυπων καταθλιπτικών χαρακτηριστικών.

Claude Monet, Impression, Sunrise (1872). Public Domain.

Η συμπτωματολογία της Διπολικής Διαταραχής δεν είναι ενιαία, αλλά διαμορφώνεται μέσα από διαφορετικά είδη επεισοδίων, καθένα από τα οποία διαθέτει τα δικά του γνωρίσματα. Η αναγνώριση των διαφορετικών αυτών εκδηλώσεων είναι καθοριστική, καθώς το άτομο σπάνια αναζητά βοήθεια κατά τη διάρκεια ενός υπομανιακού επεισοδίου, ενώ τα καταθλιπτικά συμπτώματα συχνά εκλαμβάνονται ως μεμονωμένη Κατάθλιψη.

Το Μανιακό επεισόδιο συγκαταλέγεται στα πιο χαρακτηριστικά κλινικά ευρήματα της BD-Ι, διαρκεί τουλάχιστον μία εβδομάδα και κατά κανόνα απαιτεί νοσηλεία. Τα κύρια συμπτώματα περιλαμβάνουν:

  • Ανεβασμένη ή ευερέθιστη διάθεση που διαφέρει αισθητά από τη συνήθη συναισθηματική κατάσταση του ατόμου, με υπερβολικό ενθουσιασμό, ευφορία ή, αντίθετα, έντονη ευερεθιστότητα.
  • Αυξημένη ενέργεια και δραστηριότητα που εκφράζεται με υπερκινητικότητα, ανάληψη πολλαπλών εγχειρημάτων ταυτόχρονα και ψυχοκινητική ανησυχία.
  • Σημαντικά μειωμένη ανάγκη για ύπνο, με το άτομο να αισθάνεται ξεκούραστο μετά από δύο ή τρεις ώρες ύπνου, ή ακόμη και χωρίς να κοιμηθεί καθόλου επί ημέρες.
  • Φυγή ιδεών κι επιτάχυνση σκέψης, που γίνεται αντιληπτή μέσω της ταχύτατης ομιλίας, της δυσκολίας στη συγκέντρωση και του “πηδήματος” από το ένα θέμα στο άλλο.
  • Διογκωμένη αυτοεκτίμηση ή μεγαλομανία, που μπορεί να φτάσει σε ψυχωτική διάσταση με παραληρητικές ιδέες μεγαλείου.
  • Παρορμητική και υπέρμετρη δραστηριότητα σε τομείς υψηλού κινδύνου, όπως αλόγιστες οικονομικές δαπάνες, σεξουαλικές πρακτικές υψηλού ρίσκου ή ξαφνικές, μεγάλες αλλαγές και αποφάσεις ζωής.
  • Ψυχωτικά χαρακτηριστικά σε σοβαρότερα επεισόδια, με την παρουσία παραληρητικών ιδεών (συνήθως μεγαλείου ή θρησκευτικού περιεχομένου) ή ψευδαισθήσεων.

Το Υπομανιακό επεισόδιo παρουσιάζεται με τα ίδια ποιοτικά γνωρίσματα, διαρκεί όμως τουλάχιστον τέσσερις διαδοχικές ημέρες, δεν προκαλεί έκπτωση της λειτουργικότητας τέτοιας έντασης ώστε να απαιτείται νοσηλεία και δε συνοδεύεται ποτέ από ψυχωτικά στοιχεία. Παρόλα αυτά, η αλλαγή στη συμπεριφορά γίνεται αντιληπτή από οικείους και διαφέρει σαφώς από τη συνήθη ψυχική κατάσταση του ατόμου. Η υπομανία ερμηνεύεται συχνά ως ευχάριστη κι ευεργετική περίοδος δημιουργικότητας και αυτοπεποίθησης, γεγονός που εξηγεί γιατί το άτομο σπάνια αναζητά βοήθεια κατά τη διάρκειά της και γιατί οι περιπτώσεις BD-ΙΙ καθυστερούν για χρόνια να διαγνωστούν σωστά.

Το Καταθλιπτικό επεισόδιο μοιράζεται τα κλινικά κριτήρια με τη Μείζονα Καταθλιπτική Διαταραχή, παρουσιάζει όμως ορισμένες διακριτές ενδείξεις που εγείρουν την υποψία διπολικότητας: πρώιμη ηλικία έναρξης (πριν τα 25), εξαιρετικά υψηλή συχνότητα υποτροπών, οικογενειακό ιστορικό Διπολικής Διαταραχής, ψυχωτικά χαρακτηριστικά, ψυχοκινητική επιβράδυνση ή έντονη ανησυχία, καθώς και άτυπα χαρακτηριστικά (υπερυπνία, αυξημένη όρεξη, αίσθημα μολύβδινης βαρύτητας στα άκρα). Στη Διπολική Διαταραχή το καταθλιπτικό επεισόδιο τείνει να είναι πιο μελαγχολικό, πιο επεισοδιακό και να υποχωρεί λιγότερο συχνά αυθόρμητα σε σύγκριση με την Κατάθλιψη χωρίς διπολικότητα. Επιπρόσθετα, η εποχικότητα είναι πιο εμφανής, με τα καταθλιπτικά συμπτώματα να κορυφώνονται τον χειμώνα και τα υπομανιακά το φθινόπωρο.

Σε ένα μέρος των επεισοδίων εμφανίζονται μικτά χαρακτηριστικά, δηλαδή ταυτόχρονη παρουσία συμπτωμάτων από αντίθετους πόλους διάθεσης, όπως καταθλιπτική διάθεση μαζί με ψυχοκινητική ανησυχία και φυγή ιδεών, ή αντίστροφα μανιακό επεισόδιο με ισχυρές ιδέες ενοχής. Τα μικτά χαρακτηριστικά μπορούν να εμφανιστούν και στους δύο τύπους και σχετίζονται με ταχεία εναλλαγή κύκλων (rapid cycling), ένας όρος που χρησιμοποιείται όταν παρουσιάζονται τέσσερα ή περισσότερα επεισόδια διάθεσης μέσα σε ένα έτος, εικόνα που σχετίζεται με χειρότερη μακροπρόθεσμη πρόγνωση. 

Επιπλέον, πρέπει να τονιστεί ότι η Διπολική Διαταραχή σχετίζεται με σημαντικά αυξημένο κίνδυνο αυτοκτονικότητας σε σχέση με το γενικό πληθυσμό, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια καταθλιπτικών και μικτών επεισοδίων, καθιστώντας την έγκαιρη αναγνώριση και την κατάλληλη θεραπευτική παρακολούθηση ιδιαίτερα κρίσιμες.

Η κληρονομικότητα της Διπολικής Διαταραχής υπολογίζεται μεταξύ 60-80%, ποσοστό που τη φέρνει ανάμεσα στις πιο κληρονομικές διαταραχές της ψυχιατρικής. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι κάποιο συγκεκριμένο, μεμονωμένο γονίδιο ευθύνεται για την εκδήλωσή της. Η προδιάθεση είναι πολυγονιδιακή, με δεκάδες γονιδιακές μεταβολές χαμηλής επίδρασης που η καθεμία συμβάλλει στο τελικό αποτέλεσμα. Αρκετές από αυτές συναντώνται και στη Σχιζοφρένεια καθώς και τη Μείζονα Καταθλιπτική Διαταραχή, κάτι που εξηγεί τις κλινικές επικαλύψεις ανάμεσα στις τρεις αυτές καταστάσεις. Όσον αφορά το επίπεδο των νευροδιαβιβαστών, η ντοπαμίνη φαίνεται να συνδέεται με την εμφάνιση των μανιακών επεισοδίων μέσω της υπερλειτουργίας του ντοπαμινεργικού συστήματος ανταμοιβής, ενώ η σεροτονίνη κι ο νευροτροφικός παράγοντας BDNF (Brain Derived Neurotrophic Factor) φαίνεται να συμμετέχουν στη ρύθμιση της διάθεσης και τη νευρωνική πλαστικότητα (Scott & McClung, 2023).

Στον εγκέφαλο, η εικόνα συγκλίνει σε ένα συγκεκριμένο δίκτυο: τον προμετωπιαίο φλοιό, την αμυγδαλή, τον ιππόκαμπο και το ραβδωτό σώμα. Αυτό το μετωπιαίο-μεταιχμιακό-ραβδωτό σύστημα συμμετέχει στη ρύθμιση του συναισθήματος και στη διαμόρφωση των κινήτρων, ενώ η δυσλειτουργία του φαίνεται να συνδέεται με την αδυναμία διατήρησης συναισθηματικής ισορροπίας. Σύγχρονα δεδομένα φέρνουν στο προσκήνιο και κυτταρικούς μηχανισμούς, με σημαντικότερους τη μιτοχονδριακή δυσλειτουργία και τη χρόνια αλλά χαμηλού βαθμού νευροφλεγμονή, που φαίνεται να σχετίζονται τόσο με τις απεικονιστικές μεταβολές όσο και με τη δριμύτητα των επεισοδίων (Long et al., 2024). Η μειωμένη παραγωγή κυτταρικής ενέργειας ενδεχομένως εξηγεί ένα μέρος των δραματικών μεταβολών στο επίπεδο ενέργειας ανάμεσα στις διαφορετικές φάσεις της Διαταραχής.

Οι κιρκάδιοι ρυθμοί κατέχουν εξέχουσα θέση στην παθοφυσιολογία της Διπολικής Διαταραχής. Η σχέση της διαταραχής με τον ύπνο δεν είναι απλώς συμπτωματική, καθώς διαταραχές του ύπνου ανιχνεύονται κατ’ επανάληψη πριν την έναρξη ενός επεισοδίου: η μειωμένη ανάγκη για ύπνο μπορεί να προαναγγείλει μανία ενώ αντίθετα η υπερυπνία να προηγείται ενός καταθλιπτικού επεισοδίου. Επιπλέον, καταστάσεις όπως η νυχτερινή εργασία, οι μετατοπίσεις του ωραρίου ή η μακροχρόνια αϋπνία μπορεί να αποσταθεροποιήσουν τους βιολογικούς ρυθμούς του ατόμου, και μέσω αυτών και τους συναισθηματικούς ρυθμούς, όταν υπάρχει ήδη γενετική προδιάθεση.

Οι ψυχολογικές εμπειρίες καθώς και το περιβάλλον του ατόμου έχουν επίσης σημαντικές επιδράσεις. Οι τραυματικές εμπειρίες της παιδικής ηλικίας και ειδικότερα η συναισθηματική ή η σωματική κακοποίηση, φαίνεται να συνδέονται με πιο πρώιμη ηλικία έναρξης και σοβαρότερη πορεία της διαταραχής. Μεγαλώνοντας, στρεσογόνα γεγονότα όπως απώλειες, σημαντικές αλλαγές, ή διακοπές της καθημερινής ρουτίνας μπορούν να επιφέρουν την εκδήλωση ενός νέου επεισοδίου σε άτομα με ήδη υπάρχουσα ευαλωτότητα. Ανάλογη επίδραση μπορεί να έχει και η χρήση ουσιών, ιδιαίτερα αλκοόλ και διεγερτικών, η οποία ενδέχεται να επιταχύνει την έναρξη και να δυσκολέψει τη ρύθμιση της πορείας της Διαταραχής. Σε πολλές περιπτώσεις, η Διπολική Διαταραχή δεν εμφανίζεται μόνη της, αλλά μπορεί να συνυπάρχει με Αγχώδεις Διαταραχές, με τη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής & Υπερκινητικότητας, την Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας και διαταραχές χρήσης ουσιών.

Η διάγνωση της Διπολικής Διαταραχής γίνεται από ψυχίατρο μέσω εκτενούς κλινικής αξιολόγησης. Δεν υπάρχει εργαστηριακή ή απεικονιστική εξέταση που να επιβεβαιώνει τη διαταραχή, επομένως η διαγνωστική διαδικασία στηρίζεται στη λεπτομερή λήψη ιστορικού, στη συστηματική διερεύνηση της ψυχικής κατάστασης του ατόμου, στην παρατήρηση της συμπεριφοράς του και, όπου είναι εφικτό, στη συλλογή πληροφοριών από οικείους. Η συμβολή των οικείων είναι ιδιαίτερα καθοριστική στη Διπολική Διαταραχή, καθώς το άτομο συχνά δεν αντιλαμβάνεται τα υπομανιακά ή μανιακά επεισόδιά του ως προβληματικά ενώ διατηρεί ζωντανή την ανάμνηση μόνο των καταθλιπτικών φάσεων. Η αξιολόγηση επεκτείνεται στις συνυπάρχουσες σωματικές καταστάσεις, στη χρήση ουσιών και στο οικογενειακό ιστορικό ψυχιατρικών Διαταραχών.

Τα διαγνωστικά συστήματα DSM-5 και ICD-11 ορίζουν παρόμοια κριτήρια για τη διάγνωση της Διπολικής Διαταραχής. Σύμφωνα με τα κριτήρια του DSM-5, η διάγνωση της BD-Ι απαιτεί τουλάχιστον ένα Μανιακό επεισόδιο διάρκειας τουλάχιστον επτά ημερών (ή λιγότερο, εάν χρειαστεί νοσηλεία), που χαρακτηρίζεται από ανεβασμένη ή ευερέθιστη διάθεση μαζί με αυξημένη ενέργεια ή στοχοκατευθυνόμενη δραστηριότητα, και τουλάχιστον τρία επιπλέον συμπτώματα μανίας (ή τέσσερα εάν η διάθεση είναι μόνο ευερέθιστη). Η διάγνωση BD-ΙΙ απαιτεί τουλάχιστον ένα Υπομανιακό επεισόδιο διάρκειας τεσσάρων ημερών και τουλάχιστον ένα Καταθλιπτικό επεισόδιο, χωρίς ποτέ να έχει εκδηλωθεί πλήρης μανία. Καθοριστικό στοιχείο είναι ότι η αλλαγή στη διάθεση και τη συμπεριφορά οφείλει να αποτελεί σαφή απόκλιση από τη συνήθη λειτουργία του ατόμου και να είναι παρατηρήσιμη από τρίτους.

Η μεγαλύτερη δυσκολία στη διάγνωση της Διπολικής Διαταραχής εντοπίζεται στην αναγνώριση της διπολικότητας πίσω από τα καταθλιπτικά συμπτώματα. Η μέση καθυστέρηση από την έναρξη των συμπτωμάτων μέχρι τη σωστή διάγνωση εκτιμάται στα 8-10 έτη, με τη συχνότερη λανθασμένη διάγνωση να αφορά τη Μείζονα Καταθλιπτική Διαταραχή (Berk et al., 2025). Η εσφαλμένη διάγνωση οδηγεί σε χορήγηση αντικαταθλιπτικής μονοθεραπείας, με αυξημένο κίνδυνο μεταστροφής σε μανία κι επιδείνωση της πορείας.

Στη διαφορική διάγνωση εξετάζονται κι άλλες ψυχιατρικές διαταραχές που μπορεί να μοιάζουν κλινικά με τη Διπολική Διαταραχή. Η Σχιζοσυναισθηματική Διαταραχή αποτελεί συχνά αντικείμενο διαφοροδιάγνωσης όταν υπάρχουν εκτεταμένα ψυχωτικά χαρακτηριστικά, ενώ μπορεί κάποιες φορές να γίνει σύγχυση και με την Σχιζοφρένεια αλλά και με τη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής & Υπερκινητικότητας. Ιδιαίτερη όμως προσοχή χρειάζεται στη διάκριση από την Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας, η οποία μπορεί να μοιάζει εξαιρετικά με την BD-ΙΙ, κυρίως λόγω της κοινής συναισθηματικής αστάθειας του ατόμου αλλά και της έντονης παρορμητικότητάς του. Πέρα όμως από τις ψυχιατρικές διαταραχές, οφείλουν να αποκλείονται κι οργανικές αιτίες, όπως νευρολογικές παθήσεις, ενδοκρινικές διαταραχές, με κυριότερη τον υπερθυρεοειδισμό, ή ακόμα και η χρήση ουσιών και φαρμάκων, καθώς όλες αυτές οι καταστάσεις ενδέχεται να μιμηθούν συμπτώματα μανίας ή κατάθλιψης.

Η αντιμετώπιση της Διπολικής Διαταραχής έχει έναν μακροχρόνιο και συχνά δια βίου χαρακτήρα και προϋποθέτει τη στενή συνεργασία του ατόμου με τον ψυχίατρό του στον χρόνο. Ο στόχος της δεν περιορίζεται μόνο στην αντιμετώπιση του τρέχοντος επεισοδίου που μπορεί να βιώνει το άτομο, αλλά εκτείνεται κυρίως στην πρόληψη των υποτροπών στο μέλλον αλλά και στην ανάκτηση της καθημερινής του λειτουργικότητας. Η φαρμακευτική αγωγή αποτελεί κι έναν από τους κύριους πυλώνες της θεραπευτικής προσέγγισης, με κεντρικό ρόλο να κατέχουν οι σταθεροποιητές διάθεσης. Από αυτούς, το λίθιο παραμένει μέχρι σήμερα η πιο ισχυρά τεκμηριωμένη επιλογή για τη Διπολική Διαταραχή, καθώς έχει βρεθεί ότι δρα και στις οξείες φάσεις της Διαταραχής αλλά και στη μακροχρόνια συντήρησή της.

Ένα από τα πιο καθοριστικά ζητήματα στη φαρμακευτική αντιμετώπιση συνιστά η σωστή προσέγγιση της Διπολικής Κατάθλιψης. Η αντικαταθλιπτική μονοθεραπεία αντενδείκνυται στη Διπολική Διαταραχή, καθώς ενέχει σημαντικό κίνδυνο μεταστροφής σε μανία ή υπομανία, αλλά και επιτάχυνσης των κύκλων (treatment-emergent affective switch) (Keramatian et al., 2023). Όταν τα αντικαταθλιπτικά αξιολογηθούν ως αναγκαία από τον θεράποντα ψυχίατρο, χορηγούνται πάντα σε συνδυασμό με σταθεροποιητή διάθεσης και υπό στενή παρακολούθηση. Η συμμόρφωση στη μακροχρόνια αγωγή αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες δυσκολίες, καθώς αρκετά άτομα διακόπτουν τη θεραπεία όταν βρίσκονται στις περιόδους ευθυμίας, με αποτέλεσμα να επανεμφανίζονται τα επεισόδια.

Απαραίτητο είναι η φαρμακοθεραπεία να συνοδεύεται από ψυχοθεραπευτική υποστήριξη και συγκεκριμένα, τρεις ψυχοθεραπευτικες προσεγγίσεις μελετώνται για τη Διπολική Διαταραχή. Πρώτη είναι ηΓνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (ΓΣΘ), η οποία ενισχύει τη διαχείριση των πρώιμων προειδοποιητικών σημαδιών και των δυσπροσαρμοστικών μοτίβων σκέψης. Έπειτα, η Θεραπεία Εστιασμένη στην Οικογένεια (Family-Focused Therapy) είναι κατάλληλη για την ενδυνάμωση της επικοινωνίας και του υποστηρικτικού πλαισίου, ενώ η Διαπροσωπική και Κοινωνική Θεραπεία Ρυθμού (IPSRT) είναι μια τεκμηριωμένη ψυχοθεραπεία, σχεδιασμένη κυρίως για τη Διπολική Διαταραχή, η οποία εστιάζει στη σταθεροποίηση των ημερήσιων ρυθμών και ρουτινών του ατόμου καθώς και των διαπροσωπικών του σχέσεων.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε τη σημασία της ψυχοεκπαίδευσης τόσο του ατόμου όσο και των οικείων, καθώς αναγνωρίζεται από μόνη της ως μια τεκμηριωμένη παρέμβαση πρώτης γραμμής. Συμπληρωματικά, οι παρεμβάσεις που αφορούν στον τρόπο ζωής και καθημερινής λειτουργίας του ατόμου πρέπει να έχουν κυρίαρχη θέση: η τήρηση σταθερού ωραρίου ύπνου, η αποφυγή ουσιών, η τακτική σωματική άσκηση, η λειτουργική διαχείριση του στρες και μια ισορροπημένη διατροφή συντελούν στη σταθερότητα της κλινικής εικόνας. Η πορεία της Διπολικής Διαταραχής δεν είναι μια ευθεία γραμμή ούτε πλήρως προβλέψιμη, όμως, με μια σταθερή θεραπευτική σχέση και με συστηματική παρακολούθηση από ψυχίατρο και ψυχοθεραπευτή, η σταθεροποίηση της κλινικής εικόνας είναι εφικτή και το άτομο θα μπορεί έτσι να ζήσει μια ζωή πλήρη και λειτουργική.

Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε κάποια από όσα διάβασες παραπάνω, να ξέρεις πως το βήμα της αναζήτησης βοήθειας από τον κατάλληλο επαγγελματία ψυχικής υγείας είναι το πιο σημαντικό και θαρραλέο βήμα για να φροντίσεις τον εαυτό σου. 

Υπάρχουν κάποια σημάδια που μπορεί να σου δείξουν ότι είναι ώρα για περαιτέρω υποστήριξη. Πιο χαρακτηριστικά είναι τα επεισόδια εναλλαγής της διάθεσης που μπορεί να κυμαίνονται από πολύ βαθιά θλίψη σε πολύ ανεβασμένη διάθεση με πολλή ενέργεια, μειωμένη ανάγκη για ύπνο και με σκέψεις που έρχονται πάρα πολύ γρήγορα στο μυαλό. Σημαντικό επίσης είναι αν διαπιστώνεις, σε πιο ήρεμες στιγμές, πως έχεις πάρει αποφάσεις που απέχουν πολύ από αυτό που σε εκφράζει πραγματικά και αυτές είχαν συνέπειες που σε στενοχώρησαν και σε δυσκόλεψαν, είτε μόνο εσένα είτε και τους οικείους σου. Πληροφορίες μπορούν να έρθουν και από τους κοντινούς σου ανθρώπους, καθώς οι άνθρωποι που μας αγαπούν συχνά παρατηρούν πρώτοι τέτοιες αλλαγές στη διάθεση ή στη συμπεριφορά μας. Σε κάποιες φάσεις ίσως εμφανιστούν σκέψεις αυτοτραυματισμού ή αυτοκτονίας και σε αυτές τις στιγμές χρειάζεται να έρθεις σε άμεση επαφή με έναν ειδικό ή με κάποια υπηρεσία επείγουσας ψυχικής υποστήριξης, και είναι πολύ σημαντικό να θυμάσαι πως δεν είσαι μόνος/η σου σε αυτό. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι και δομές έτοιμες να σταθούν δίπλα σου και να σε υποστηρίξουν.

Η αντιμετώπιση της Διπολικής Διαταραχής οφείλει να γίνεται σε στενή συνεργασία με Ψυχίατρο, καθώς η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να σταθεροποιήσει την κλινική εικόνα και χρειάζεται να προσαρμόζεται σταδιακά. Παράλληλα, η ψυχοθεραπεία μπορεί να σου προσφέρει τα εργαλεία που χρειάζεσαι για να αναγνωρίζεις τα πρώιμα σημάδια, για να  διαχειρίζεσαι τα επεισόδια κι έτσι να  σταθεροποιείται η καθημερινότητα. Μπορείς να ξεκινήσεις την αναζήτηση είτε από δομές δημόσιας ψυχικής υγείας είτε από ιδιώτη επαγγελματία, ανάλογα με τις δυνατότητες και τις ανάγκες σου. 

Η οπτική του ίδιου του ατόμου

Η εμπειρία μιας υπομανιακής ή μανιακής φάσης είναι κάτι που το άτομο σπάνια μπορεί να αντιληφθεί καθαρά τη στιγμή που του συμβαίνει. Από το περιβάλλον του, οι αλλαγές είναι φανερές: μεγάλη παραγωγικότητα κατά τις νυχτερινές ώρες χωρίς όμως αίσθημα κούρασης, ξεκίνημα πολλών εγχειρημάτων κι εργασιών ταυτόχρονα, πολύ πιο γρήγορη ομιλία κι επικοινωνία, παρορμητικές αποφάσεις σε σημαντικά ζητήματα, όπως οικονομικά, σχέσεις σεξουαλικές ή μη, ή και ταξίδια. Από την οπτική του ατόμου όμως, η αίσθηση μπορεί να είναι πολύ ευφορική έως κι εκστατική, με σκέψεις όπως: «μπορώ να κάνω τα πάντα» ή «επιτέλους νιώθω καλά», ενώ σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να κυριαρχεί η ευερεθιστότητα, και να αντιμετωπίζει τους άλλους ως πολύ αργούς κι ενοχλητικούς. 

Η καταθλιπτική φάση που συχνά ακολουθεί την ευφορική φάση, μπορεί να είναι εξίσου έντονη και χρειάζεται ακριβώς την ίδια κλινική προσοχή. Το άτομο μπορεί να περνά ώρες ή και ημέρες χωρίς να σηκωθεί από το κρεβάτι, να εγκαταλείπει όσα είχε ξεκινήσει στην προηγούμενη ανεβασμένη φάση και να έχει ένα έντονο αίσθημα ντροπής και ενοχής για όσα έγιναν. Ο ύπνος του μπορεί να φτάνει τις 12 ώρες ή και περισσότερο χωρίς όμως να το ξεκουράζει, ενώ η επικοινωνία γίνεται πιο δύσκολη, με μηνύματα και τηλέφωνα να μένουν αναπάντητα για ημέρες. Δραστηριότητες που μέχρι πρόσφατα του έδιναν χαρά παύουν να του προκαλούν ευχαρίστηση. Στο σώμα του μπορεί να κυριαρχεί ένα αίσθημα βάρους κι επιβράδυνσης, ενώ στη σκέψη να επικρατούν ιδέες χαμηλής αυτοεκτίμησης, ενοχής ή και απελπισίας.

Ακόμα και στις περιόδους νορμοθυμίας, η Διπολική Διαταραχή σπάνια απουσιάζει εντελώς από τη σκέψη του ατόμου. Συχνά το άτομο φοβάται για το επόμενο επεισόδιο και ταλαιπωρείται από ενοχές για πράγματα που έκανε σε προηγούμενες φάσεις. Η εμπιστοσύνη στη σταθερότητα της παρούσας στιγμής είναι κάτι που μπορεί να χτίσει σταδιακά, και πολλά άτομα περιγράφουν μια διαρκή αναζήτηση για μια «νέα κανονικότητα» μετά από κάθε επεισόδιο. Το ερώτημα της ταυτότητας «ποιος είμαι μέσα από όλα αυτά;» είναι ένα από τα πιο σύνθετα ζητήματα που καλείται να επεξεργαστεί κάποιος που ζει με τη Διπολική Διαταραχή.

Πέρα από τη συναισθηματική διάσταση, υπάρχουν και πρακτικές δυσκολίες που χρειάζεται να αντιμετωπίσει το άτομο. Η διαχείριση των οικονομικών του μετά από επεισόδια αλόγιστων δαπανών μπορεί να απαιτήσει χρόνο και λεπτομερή σχεδιασμό, ενώ σχέσεις που έχουν επηρεαστεί κατά τη διάρκεια προηγούμενων επεισοδίων χρειάζεται να αποκατασταθούν και μπορεί να πάρει χρόνο μέχρι να ισορροπήσουν ξανά. Στον εργασιακό τομέα το άτομο θα χρειαστεί να βρει τρόπους προσαρμογής παρά τις διακυμάνσεις της λειτουργικότητάς του κάτι που μπορεί να το δυσκολέψει επιπλέον. Παρ’ όλα αυτά, με μια σταθερή θεραπευτική σχέση και με σωστή οργάνωση της καθημερινότητάς του το άτομο μπορεί να έχει μια ζωή πλήρη και αξιοπρεπή.

Η οπτική των οικείων

Οι οικείοι μπορούν μεν να αντιλαμβάνονται τις αλλαγές που οφείλονται στη Διπολική Διαταραχή αλλά να τους είναι δύσκολο να τις εξηγήσουν χωρίς την κατάλληλη ψυχοεκπαίδευση. Το αγαπημένο τους πρόσωπο μπορεί να αλλάζει σημαντικά τη συμπεριφορά του μέσα σε λίγες ημέρες. Στις μανιακές φάσεις, θα το παρατηρούν να λειτουργεί σε συνθήκες αϋπνίας χωρίς να κουράζεται, να μιλάει γρήγορα, να κάνει ξαφνικά σχέδια, να αλλάζει προτεραιότητες και προτιμήσεις, καθώς και να έχει επεισόδια έντασης χωρίς κάποια προφανή αιτία. Στις καταθλιπτικές φάσεις η εικόνα του μπορεί να είναι σχεδόν αντίθετη: να αποσύρεται από τις σχέσεις του και τις δραστηριότητες που έκανε, να μένει στη σιωπή και να έχει ανάγκη για απομόνωση.

Πολύ συχνά αυτές οι εκδηλώσεις παρερμηνεύονται από το περιβάλλον. Η μανία αρχικά μπορεί να μοιάζει με «καλή διάθεση», με «ξύπνημα» ή με «αυξημένη ενεργητικότητα», ενώ η κατάθλιψη να ερμηνεύεται ως «τεμπελιά» ή «έλλειψη θέλησης». Η ευερεθιστότητα του ατόμου μπορεί να αντιμετωπιστεί από τους οικείους ως προσωπική του στάση, κι εάν το άτομο διακόψει τη φαρμακευτική αγωγή του σε περιόδους που νιώθει καλά, αυτό μπορεί να ερμηνευθεί ως ανευθυνότητα από πλευράς του, κάτι που συνήθως αντικατοπτρίζει μια πολύ πιο σύνθετη σχέση με τη Διπολική Διαταραχή και την ταυτότητά του.

Οι οικείοι μπορεί κι αυτοί να επιβαρυνθούν σημαντικά: να βρεθούν με μια συνεχή ανησυχία για το επόμενο επεισόδιο του αγαπημένου τους προσώπου, να παλεύουν με αισθήματα ανικανότητας όταν το βλέπουν να δυσκολεύεται και να δυσκολεύονται και οι ίδιοι να ξεχωρίσουν το πρόσωπο που αγαπούν από τη διαταραχή που αντιμετωπίζει. Μπορεί επίσης να νιώσουν μοναξιά λόγω του στίγματος που εξακολουθεί να συνοδεύει τις περισσότερες ψυχιατρικές διαταραχές. Για αυτό το λόγο, η δική τους ψυχική φροντίδα είναι εξίσου σημαντική και ωφελούνται πολύ από έναν δικό τους θεραπευτικό χώρο, καθώς η μακροχρόνια στήριξη ενός ατόμου με Διπολική Διαταραχή μπορεί να αποβεί ψυχικά απαιτητική.

Κάποιοι πρακτικοί τρόποι που μπορούν να σταθούν δίπλα στο άτομο είναι αρχικά η σωστή κι έγκυρη ενημέρωση για τη Διπολική Διαταραχή και η αναγνώριση των πρώιμων προειδοποιητικών σημαδιών, καθώς και η συμμετοχή σε οικογενειακή ψυχοθεραπεία όταν αυτό είναι εφικτό. Σημαντικό είναι επίσης να μπορέσουν να διατηρήσουν μια όσο γίνεται λιγότερο κριτική στάση απέναντι στις δυσκολίες του ατόμου να συμμορφωθεί με την αγωγή και με την προσπάθειά του να διατηρήσει μια λειτουργική καθημερινότητα. Όταν υπάρχει κατανόηση και υπομονή, η σχέση με το αγαπημένο άτομο δε θα χάνεται μέσα από τις φάσεις της διαταραχής, αλλά θα μπορεί να διατηρείται και να επανορθώνεται όταν χρειάζεται σε κάθε σταθερή περίοδο.

Μύθοι & Αλήθειες για τη Διπολική Διαταραχή

μύθος #1

Η διπολική διαταραχή σημαίνει απλώς πολλές αλλαγές διάθεσης.

μύθος #2

Τα άτομα με διπολική διαταραχή δεν μπορούν να έχουν σταθερή ζωή.

μύθος #3

Η μανία είναι πάντα ευχάριστη.

Αλήθεια #1

Όχι. Πρόκειται για διακριτά επεισόδια με συγκεκριμένη διάρκεια και κλινική βαρύτητα.

Αλήθεια #2

Με σωστή θεραπεία, πολλοί άνθρωποι έχουν επιτυχημένες καριέρες και σχέσεις.

Αλήθεια #3

Συχνά συνοδεύεται από ευερεθιστότητα, σύγκρουση και σοβαρές συνέπειες.

Πηγές & ενδεικτική βιβλιογραφία

  • American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 5th ed., Text Revision (DSM-5-TR). Washington, DC: American Psychiatric Association Publishing; 2022.
  • Berk M, Corrales A, Trisno R, Dodd S, Yatham LN, Vieta E, McIntyre RS, Suppes T, Agustini B. Bipolar II disorder: a state-of-the-art review. World Psychiatry. 2025;24(2):175-189.
  • Geddes JR, Andreasen NC, Goodwin GM, eds. New Oxford Textbook of Psychiatry. 3rd ed. Oxford: Oxford University Press; 2020.
  • Keramatian K, Chithra NK, Yatham LN. The CANMAT and ISBD Guidelines for the Treatment of Bipolar Disorder: Summary and a 2023 Update of Evidence. Focus. 2023;21(4):344-353.
  • Long JY, Li B, Ding P, Mei H, Li Y. Correlations between multimodal neuroimaging and peripheral inflammation in different subtypes and mood states of bipolar disorder: a systematic review. Int J Bipolar Disord. 2024;12(1):5.
  • Scott MR, McClung CA. Bipolar Disorder. Curr Opin Neurobiol. 2023;83:102801.

Οι πληροφορίες παρέχονται μόνο για ενημερωτικό σκοπό. Δε θα πρέπει να θεωρηθούν υποκατάστατο της εξατομικευμένης Ψυχιατρικής εξέτασης, διάγνωσης και θεραπείας.

Εάν δεν αισθάνεσαι καλά…

…μη διστάσεις να ζητήσεις βοήθεια!

Οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας είμαστε εδώ για να σε βοηθήσουμε όσο καλύτερα μπορούμε! Δε χρειάζεται να περνάς μόνος/η σου κάτι που σε δυσκολεύει τόσο… αξίζεις να έχεις τη στήριξη που χρειάζεσαι! Κι αν αυτή τη στιγμή σου φαίνεται δύσκολο να κάνεις το πρώτο βήμα, θέλω να ξέρεις πως δεν είσαι μόνος/η σου σε αυτό. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που προσπαθούν κάθε μέρα να φροντίσουν τον ψυχικό τους κόσμο και υπάρχουν επίσης κι επαγγελματίες που μπορούν να σταθούν δίπλα σου σε αυτή την προσπάθεια.

Δε σου λέω πως είναι πάντα εύκολο…κάποιες φορές χρειάζεται χρόνος, υπομονή κι επιμονή. Με την κατάλληλη στήριξη, όμως, τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν! Ακόμη κι αν αυτή τη στιγμή όλα σου φαίνονται σκοτεινά ή μπερδεμένα, αυτό δε σημαίνει ότι θα παραμείνουν έτσι!

Επειδή η παρούσα σελίδα έχει ενημερωτικό και ψυχοεκπαιδευτικό χαρακτήρα, δεν μπορεί να υποκαταστήσει την άμεση επαγγελματική βοήθεια σε μια επείγουσα κατάσταση…Αν αισθάνεσαι ότι χρειάζεσαι άμεση υποστήριξη, μπορείς να απευθυνθείς στο γιατρό σου ή να καλέσεις σε κάποιο από τα τηλέφωνα υποστήριξης κι έκτακτης ανάγκης που θα βρεις παρακάτω.

τηλ. γραμμη ψυχοκοινωνικησ υποστηριξησ 10306

τηλ. γραμμη sos για παιδια, εφηβουσ & γονεισ 1056

τηλ. γραμμη ψυχολογικησ υποστηριξησ ιθακη 1145

Εθνικο Κεντρο αμεσης Βοηθειας (ΕΚΑΒ) 166

Κάρτες Αξιών & Περιορισμών

Εγγραφείτε στο newsletter και λάβετε δωρεάν τις 54 Κάρτες Αξιών & Περιορισμών, ένα εργαλείο αυτογνωσίας που σχεδιάστηκε για να σας βοηθήσει να αναγνωρίσετε τι έχει πραγματικά σημασία για εσάς και τι μπορεί να σας κρατά πίσω!