Διαταραχές Προσωπικότητας

Σχιζότυπη Διαταραχή Προσωπικότητας

Τι είναι η Σχιζότυπη Διαταραχή Προσωπικότητας;

Η Σχιζότυπη Διαταραχή Προσωπικότητας ανήκει στην Ομάδα Α των Διαταραχών Προσωπικότητας και χαρακτηρίζεται από έντονη δυσκολία στις σχέσεις, κοινωνική δυσφορία και έναν ιδιόμορφο τρόπο σκέψης, αντίληψης και συμπεριφοράς. Το άτομο μπορεί να βιώνει τον κόσμο ως «παράξενα συνδεδεμένο» με τον εαυτό του, να έχει ασυνήθιστες πεποιθήσεις ή εμπειρίες και να εκφράζεται με τρόπο που οι άλλοι δυσκολεύονται να ακολουθήσουν.

Το άτομο μπορεί να διακατέχεται από ιδέες συσχέτισης, δηλαδή ότι διάφορα γεγονότα σχετίζονται προσωπικά με το ίδιο και να εμφανίζει μαγική σκέψη ή να βιώνει ασυνήθιστες αντιληπτικές εμπειρίες, χωρίς όμως να χάνει πλήρως την επαφή με την πραγματικότητα. Η κοινωνικές αλληλεπιδράσεις του συχνά συνοδεύεται από έντονη αμηχανία ή καχυποψία, με αποτέλεσμα οι σχέσεις του να είναι περιορισμένες κι επιφανειακές.

Η Σχιζότυπη Διαταραχή Προσωπικότητας ανήκει στο ευρύτερο φάσμα των σχιζοφρενικών διαταραχών, καθώς μοιράζεται κοινά χαρακτηριστικά σε επίπεδο σκέψης, αντίληψης αλλά και νευροβιολογίας, με ηπιότερη βέβαια ένταση και χωρίς σταθερή ψύχωση. Η λειτουργικότητα του ατόμου μπορεί να επηρεάζεται σημαντικά, ιδιαίτερα στις διαπροσωπικές κι επαγγελματικές απαιτήσεις της καθημερινότητας. Η εμφάνισή της εκτιμάται περίπου στο 1-2% του πληθυσμού, με παρόμοια συχνότητα στους άντρες και στις γυναίκες.

Edvard Munch, The Sun (1911). Public Domain.

Η Σχιζότυπη Διαταραχή Προσωπικότητας εκδηλώνεται μέσα από έναν ιδιαίτερο συνδυασμό δυσκολιών στις σχέσεις, ιδιόμορφου τρόπου σκέψης και ασυνήθιστων αντιληπτικών εμπειριών. Η εικόνα δεν είναι μόνο «κοινωνική απόσταση», αλλά ένας διαφορετικός τρόπος να βιώνει κανείς τον εαυτό του και τον κόσμο γύρω του.


Σε επίπεδο σκέψης και αντίληψης (cognitive–perceptual), μπορεί να εμφανίζονται ιδέες αναφοράς, η αίσθηση δηλαδή ότι γεγονότα σχετίζονται προσωπικά με το άτομο, καθώς και μαγική σκέψη ή πεποιθήσεις που επηρεάζουν τη συμπεριφορά. Ορισμένοι άνθρωποι περιγράφουν ασυνήθιστες αντιληπτικές εμπειρίες, όπως ασαφείς σωματικές αισθήσεις ή την αίσθηση ότι «κάτι υπάρχει» χωρίς να είναι ξεκάθαρο τι. Η σκέψη μπορεί να γίνεται αφαιρετική, υπαινικτική ή να ακολουθεί έναν συνειρμό που οι άλλοι δυσκολεύονται να παρακολουθήσουν, ενώ και η ομιλία συχνά αποκτά έναν ιδιόμορφο, μεταφορικό χαρακτήρα.


Στο διαπροσωπικό επίπεδο (interpersonal), κυριαρχεί έντονη δυσφορία στις σχέσεις και περιορισμένη εγγύτητα. Το κοινωνικό άγχος είναι συχνά επίμονο και δεν μειώνεται με την εξοικείωση, καθώς συνδέεται περισσότερο με καχυποψία ή αίσθηση απειλής παρά με ανασφάλεια. Οι σχέσεις παραμένουν λίγες ή επιφανειακές, όχι μόνο λόγω άγχους αλλά και λόγω της δυσκολίας να υπάρξει αίσθηση οικειότητας.


Σε επίπεδο έκφρασης και συμπεριφοράς (oddness/disorganization), μπορεί να παρατηρείται περιορισμένο ή «αταίριαστο» συναίσθημα, εκκεντρική εμφάνιση ή ιδιόμορφη συμπεριφορά. Αυτά τα χαρακτηριστικά δεν είναι στιγμιαία αλλά αποτελούν έναν σταθερό τρόπο λειτουργίας που εμφανίζεται σε διαφορετικά πλαίσια της ζωής και επηρεάζει την καθημερινή επικοινωνία και προσαρμογή.

Η Σχιζότυπη Διαταραχή Προσωπικότητας φαίνεται να προκύπτει από την αλληλεπίδραση βιολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων, που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσονται η σκέψη, η αντίληψη και η διαπροσωπική εμπειρία.


Σε βιολογικό επίπεδο, υπάρχει ισχυρή ένδειξη γενετικής ευαλωτότητας, καθώς η διαταραχή εμφανίζεται συχνότερα σε συγγενείς ατόμων με Σχιζοφρένεια ή άλλες διαταραχές του ίδιου φάσματος. Αυτό συνδέεται με την ιδέα ότι η Σχιζότυπη Διαταραχή Προσωπικότητας αποτελεί έναν ενδιάμεσο φαινότυπο, όπου εκδηλώνονται ηπιότερα χαρακτηριστικά του σχιζοφρενικού φάσματος χωρίς πλήρη ψύχωση.


Παράλληλα, νευροαναπτυξιακοί παράγοντες φαίνεται να συμβάλλουν στη διαμόρφωση της εικόνας. Έχουν μελετηθεί επιδράσεις όπως επιπλοκές κατά την κύηση ή τον τοκετό, καθώς και διαφοροποιήσεις σε γνωστικές λειτουργίες όπως η μνήμη εργασίας και η επεξεργασία πληροφοριών, που σχετίζονται με την καθημερινή λειτουργικότητα.


Οι περιβαλλοντικές εμπειρίες παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο. Πρώιμο τραύμα, παραμέληση ή ένα περιβάλλον με αστάθεια και περιορισμένη συναισθηματική ασφάλεια μπορούν να ενισχύσουν την ευαλωτότητα, ιδιαίτερα όταν συνδυάζονται με βιολογικούς παράγοντες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το χρόνιο στρες φαίνεται να ενισχύει τα χαρακτηριστικά της διαταραχής.


Συνολικά, δεν πρόκειται για «επιλογή συμπεριφοράς», αλλά για έναν τρόπο οργάνωσης της εμπειρίας που διαμορφώνεται σταδιακά και αντανακλά τον τρόπο που το άτομο μαθαίνει να αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και τον κόσμο γύρω του.

Η διάγνωση της Σχιζότυπης Διαταραχής Προσωπικότητας βασίζεται στην παρουσία ενός σταθερού μοτίβου που περιλαμβάνει δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις, ιδιόμορφο τρόπο σκέψης και αντίληψης, καθώς και εκκεντρικά στοιχεία στη συμπεριφορά. Η εικόνα αυτή ξεκινά από την πρώιμη ενήλικη ζωή και εμφανίζεται σε διαφορετικά πλαίσια, επηρεάζοντας τη λειτουργικότητα και την καθημερινή προσαρμογή.

Στην κλινική αξιολόγηση λαμβάνονται υπόψη χαρακτηριστικά όπως οι ιδέες αναφοράς, η μαγική σκέψη, οι ασυνήθιστες αντιληπτικές εμπειρίες, η ιδιόμορφη ομιλία και η κοινωνική δυσφορία που συνδέεται με καχυποψία. Η εκκεντρικότητα στη συμπεριφορά και η περιορισμένη ή ακατάλληλη συναισθηματική έκφραση αποτελούν επίσης σημαντικά στοιχεία της συνολικής εικόνας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η διαφοροδιάγνωση. Χρειάζεται να αποκλειστούν ψυχωτικές διαταραχές, όπως η Σχιζοφρένεια, καθώς και διπολικές ή καταθλιπτικές καταστάσεις με ψυχωτικά χαρακτηριστικά, όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται με διαφορετική ένταση και πορεία. Επίσης, εξετάζεται η Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος, όπου οι δυσκολίες στις σχέσεις έχουν διαφορετική αναπτυξιακή βάση, καθώς και η πιθανή επίδραση ουσιών ή ιατρικών παραγόντων.

Η διάγνωση τίθεται από εξειδικευμένο επαγγελματία ψυχικής υγείας μέσα από αναλυτική κλινική συνέντευξη και λήψη ιστορικού, με στόχο να αποτυπωθεί συνολικά ο τρόπος λειτουργίας του ατόμου και η επίδρασή του στη ζωή του.

Δεν υπάρχει ειδική φαρμακευτική αγωγή που να στοχεύει τη Σχιζότυπη Διαταραχή Προσωπικότητας ως σύνολο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να χρησιμοποιηθούν αντικαταθλιπτικά ή χαμηλές δόσεις αντιψυχωσικών για συγκεκριμένα συμπτώματα, όπως έντονη καχυποψία, άγχος ή ασυνήθιστες αντιληπτικές εμπειρίες, πάντα στο πλαίσιο συνολικής κλινικής εκτίμησης.

Η ψυχοθεραπεία αποτελεί βασικό άξονα υποστήριξης. Η γνωσιακή-συμπεριφορική προσέγγιση μπορεί να βοηθήσει το άτομο να επεξεργαστεί τον τρόπο που ερμηνεύει τα γεγονότα, να μειώσει τη μαγική σκέψη και την καχυποψία και να διαχειριστεί πιο αποτελεσματικά το κοινωνικό άγχος. Παράλληλα, η εκπαίδευση κοινωνικών δεξιοτήτων μπορεί να ενισχύσει την καθημερινή λειτουργικότητα και την ικανότητα διαπροσωπικής επικοινωνίας.

Η θεραπευτική σχέση έχει ιδιαίτερη σημασία. Χρειάζεται σταθερότητα, σαφή όρια και έναν ρυθμό που επιτρέπει την προοδευτική ανάπτυξη εμπιστοσύνης, καθώς η καχυποψία και η δυσκολία οικειότητας αποτελούν μέρος της ίδιας της διαταραχής.

Η πορεία διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο, όμως με συνεπή υποστήριξη μπορεί να υπάρξει βελτίωση στη λειτουργικότητα, στη διαχείριση των σκέψεων και στην ποιότητα των σχέσεων.

Είναι σημαντικό να αναζητήσετε υποστήριξη όταν το κοινωνικό άγχος αρχίζει να οδηγεί σε απομόνωση ή όταν οι σχέσεις γίνονται όλο και πιο δύσκολες να διατηρηθούν.


Η ανάγκη για αξιολόγηση γίνεται πιο σαφής όταν οι ιδέες συσχέτισης ή η καχυποψία εντείνονται και αρχίζουν να επηρεάζουν τον τρόπο που αντιλαμβάνεστε τους άλλους και τις καταστάσεις γύρω σας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η καθημερινότητα μπορεί να γίνεται πιο επιβαρυντική και οι αλληλεπιδράσεις πιο αγχωτικές ή αποσταθεροποιητικές.


Επίσης, όταν παρατηρείται λειτουργική έκπτωση, όπως δυσκολίες στην εργασία, στις σπουδές ή στη διαχείριση της καθημερινότητας, ή όταν συνυπάρχει καταθλιπτική διάθεση, η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να βοηθήσει να σταθεροποιηθεί η κατάσταση και να προληφθεί περαιτέρω επιδείνωση.


Η προσέγγιση από ειδικό δεν στοχεύει στο να «αλλάξει» αυτό που είστε, αλλά στο να σας βοηθήσει να κατανοήσετε καλύτερα την εμπειρία σας και να βρείτε πιο λειτουργικούς τρόπους διαχείρισης.

Η καθημερινότητα μπορεί να βιώνεται σαν ένας κόσμος με περισσότερα επίπεδα νοήματος από όσα φαίνονται στην επιφάνεια. Ένα βλέμμα, μια φράση, μια σύμπτωση μπορεί να αποκτούν προσωπική σημασία, σαν να συνδέονται με εσάς με έναν τρόπο που δεν είναι εύκολο να εξηγηθεί. Αυτή η εμπειρία δεν είναι απλώς μια «σκέψη» που περνά και φεύγει αλλά έχει βάρος κι επηρεάζει τον τρόπο που αντιλαμβάνεστε ό,τι συμβαίνει γύρω σας.

Στις σχέσεις, συχνά συνυπάρχουν η ανάγκη για επαφή και μια έντονη αίσθηση δυσφορίας. Μπορεί να θέλετε να πλησιάσετε τους άλλους, αλλά ταυτόχρονα να νιώθετε επιφυλακτικότητα ή αμηχανία, σαν να υπάρχει πάντα κάτι που δεν είναι πλήρως ασφαλές ή κατανοητό. Η επικοινωνία μπορεί να γίνεται δύσκολη, είτε γιατί ο τρόπος που σκέφτεστε δεν βρίσκει εύκολα κοινό έδαφος με τους άλλους είτε γιατί οι προθέσεις τους μοιάζουν ασαφείς. Με τον χρόνο, αυτή η εμπειρία μπορεί να οδηγεί σε απόσταση και μοναξιά.

Για τους οικείους, η εικόνα είναι συχνά απαιτητική. Μπορεί να νιώθουν ότι προσπαθούν να σας κατανοήσουν, αλλά κάτι τους διαφεύγει. Η σκέψη σας μπορεί να τους φαίνεται ιδιόμορφη ή δύσκολη να ακολουθηθεί, ενώ οι αντιδράσεις σας δεν ευθυγραμμίζονται πάντα με αυτό που εκείνοι περιμένουν. Κάποιες φορές μπορεί να διστάζουν να εκφραστούν αυθόρμητα ή να απομακρύνονται, επειδή δεν γνωρίζουν πώς να σχετιστούν χωρίς να δημιουργηθεί ένταση.

Η υποστήριξη χρειάζεται σταθερότητα και λεπτότητα. Η άμεση αμφισβήτηση των εμπειριών συνήθως αυξάνει την απόσταση, ενώ μια ήρεμη, συνεπής παρουσία μπορεί να ενισχύσει την αίσθηση ασφάλειας. Το να υπάρχει χώρος για να εκφραστείτε χωρίς κριτική, αλλά και χωρίς άκριτη επιβεβαίωση, αποτελεί μια πιο βοηθητική βάση.

Με την κατάλληλη θεραπευτική υποστήριξη, μπορεί σταδιακά να δημιουργηθεί μεγαλύτερη σαφήνεια ανάμεσα στην εμπειρία και στην ερμηνεία της. Ο κόσμος μπορεί να γίνει λιγότερο αβέβαιος και οι σχέσεις πιο διαχειρίσιμες, χωρίς να χάνεται η ιδιαιτερότητα του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβάνεστε τα πράγματα.

Μύθοι & Αλήθειες για τη Σχιζότυπη Διαταραχή

μύθος #1

Είναι το ίδιο με τη σχιζοφρένεια.

μύθος #2

Οι παράξενες ιδέες σημαίνουν τρέλα.

μύθος #3

Τα άτομα δε θέλουν σχέσεις.

Αλήθεια

Δεν πρόκειται για ψυχωτική διαταραχή.

Αλήθεια

Υπάρχει επίγνωση της πραγματικότητας.

Αλήθεια

Συχνά θέλουν, αλλά βιώνουν έντονη δυσφορία.

Πηγές & ενδεικτική βιβλιογραφία

  • American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5).
  • Harrison P., Cowen P., Burns T., Fazel M. Oxford Textbook of Psychiatry.
  • Rosell, Daniel R et al. “Schizotypal personality disorder: a current review.” Current psychiatry reports vol. 16,7 (2014): 452. doi:10.1007/s11920-014-0452-1
  • Harvey, Philip D. “Negative Schizotypy: Now That We Know What It Is, Should We Do Something About It?.” Biological psychiatry global open science vol. 4,5 100354. 16 Sep. 2024, doi:10.1016/j.bpsgos.2024.100354
  • Gundersen, Kristina Ballestad et al. “Treatment of schizotypal disorder: a protocol for a systematic review of the evidence and recommendations for clinical practice.” BMJ open vol. 13,11 e075140. 17 Nov. 2023, doi:10.1136/bmjopen-2023-075140
  • Goldstein, Kim E et al. “Neuro- and social-cognition in schizotypal personality disorder and schizophrenia: A spectrum of severity.” Psychiatry research vol. 348 (2025): 116445. doi:10.1016/j.psychres.2025.116445
  • Francois Z, Torrico TJ. Schizotypal Personality Disorder. [Updated 2024 May 7]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-.

Οι πληροφορίες παρέχονται μόνο για ενημερωτικό σκοπό. Δε θα πρέπει να θεωρηθούν υποκατάστατο της εξατομικευμένης Ψυχιατρικής εξέτασης, διάγνωσης και θεραπείας.

Εάν δεν αισθάνεσαι καλά…

…μη διστάσεις να ζητήσεις βοήθεια!

Οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας είμαστε εδώ για να σε βοηθήσουμε όσο καλύτερα μπορούμε! Δε χρειάζεται να περνάς μόνος/η σου κάτι που σε δυσκολεύει τόσο… αξίζεις να έχεις τη στήριξη που χρειάζεσαι! Κι αν αυτή τη στιγμή σου φαίνεται δύσκολο να κάνεις το πρώτο βήμα, θέλω να ξέρεις πως δεν είσαι μόνος/η σου σε αυτό. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που προσπαθούν κάθε μέρα να φροντίσουν τον ψυχικό τους κόσμο και υπάρχουν επίσης κι επαγγελματίες που μπορούν να σταθούν δίπλα σου σε αυτή την προσπάθεια.

Δε σου λέω πως είναι πάντα εύκολο…κάποιες φορές χρειάζεται χρόνος, υπομονή κι επιμονή. Με την κατάλληλη στήριξη, όμως, τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν! Ακόμη κι αν αυτή τη στιγμή όλα σου φαίνονται σκοτεινά ή μπερδεμένα, αυτό δε σημαίνει ότι θα παραμείνουν έτσι!

Επειδή η παρούσα σελίδα έχει ενημερωτικό και ψυχοεκπαιδευτικό χαρακτήρα, δεν μπορεί να υποκαταστήσει την άμεση επαγγελματική βοήθεια σε μια επείγουσα κατάσταση…Αν αισθάνεσαι ότι χρειάζεσαι άμεση υποστήριξη, μπορείς να απευθυνθείς στο γιατρό σου ή να καλέσεις σε κάποιο από τα τηλέφωνα υποστήριξης κι έκτακτης ανάγκης που θα βρεις παρακάτω.

τηλ. γραμμη ψυχοκοινωνικησ υποστηριξησ 10306

τηλ. γραμμη sos για παιδια, εφηβουσ & γονεισ 1056

τηλ. γραμμη ψυχολογικησ υποστηριξησ ιθακη 1145

Εθνικο Κεντρο αμεσης Βοηθειας (ΕΚΑΒ) 166

Κάρτες Αξιών & Περιορισμών

Εγγραφείτε στο newsletter και λάβετε δωρεάν τις 54 Κάρτες Αξιών & Περιορισμών, ένα εργαλείο αυτογνωσίας που σχεδιάστηκε για να σας βοηθήσει να αναγνωρίσετε τι έχει πραγματικά σημασία για εσάς και τι μπορεί να σας κρατά πίσω!