Διαταραχές Προσωπικότητας

Ιστριονική Διαταραχή

Τι είναι η Ιστριονική Διαταραχή Προσωπικότητας;

Η Ιστριονική Διαταχή Προσωπικότητας ανήκει στην Ομάδα Β των Διαταραχών Προσωπικότητας και χαρακτηρίζεται από ένα σταθερό μοτίβο υπερβολικής συναισθηματικής έκφρασης κι έντονης αναζήτησης προσοχής. Το άτομο συνήθως δυσφορεί όταν δε βρίσκεται στο επίκεντρο και συχνά οργανώνει τον τρόπο που σχετίζεται γύρω από την ανάγκη να προκαλέσει το ενδιαφέρον και την ανταπόκριση των άλλων ή να πάρει επιβεβαίωση. Η συναισθηματική έκφραση μπορεί να είναι έντονη, αλλά να αλλάζει γρήγορα, ενώ προς τα έξω η εικόνα συχνά δίνει την εντύπωση μιας θεατρικότητας ή γενικά υπερβολής.

Πίσω από αυτή την εικόνα, η αυταξία του ατόμου στηρίζεται περισσότερο στην εξωτερική ανταπόκριση που λαμβάνει παρά σε μια πιο σταθερή εσωτερική αίσθηση αυτοεκτίμησης. Μπορεί να βιώνει τις διαπροσωπικές του σχέσεις ως πιο στενές ή πιο σημαντικές απ’ όσο είναι στην πραγματικότητα και ταυτόχρονα να είναι υποβόλιμο, δηλαδή να επηρεάζεται εύκολα από τους άλλους.

Η Ιστριονική Διαταραχή Προσωπικότητας εκτιμάται ότι αφορά περίπου το 2–3% του γενικού πληθυσμού κι εμφανίζεται σε μεγαλύτερο ποσοστό στις γυναίκες από ότι στους άνδρες με αναλογία περίπου.

Honoré Daumier, The Melodrama (1860). Public Domain.

Η Ιστριονική Διαταραχή Προσωπικότητας εκδηλώνεται κυρίως μέσα από έναν τρόπο σχετίζεσθαι όπου η προσοχή των άλλων αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Όταν το άτομο δεν βρίσκεται στο επίκεντρο, μπορεί να εμφανιστεί ανησυχία ή μια έντονη κινητοποίηση για να επανέλθει το ενδιαφέρον πάνω του. Αυτό δεν εκφράζεται πάντα με τον ίδιο τρόπο. Σε κάποιες περιπτώσεις παίρνει τη μορφή έντονης εκφραστικότητας, σε άλλες μιας πιο διακριτικής αλλά σταθερής προσπάθειας να διατηρηθεί η προσοχή.

Στις αλληλεπιδράσεις, συχνά παρατηρείται ένας τρόπος έκφρασης που τραβά το βλέμμα. Η συναισθηματική ένταση μπορεί να είναι εμφανής, αλλά να αλλάζει γρήγορα ή να μην έχει την αντίστοιχη διάρκεια σε βάθος. Η επικοινωνία δίνει συχνά έμφαση στο ύφος και στην εντύπωση που δημιουργείται, ενώ οι λεπτομέρειες ή η σαφήνεια περνούν σε δεύτερο πλάνο. Σε ορισμένα πλαίσια, μπορεί να εμφανίζεται και συμπεριφορά που γίνεται αντιληπτή ως αποπλανητική ή υπερβολικά οικεία σε σχέση με την περίσταση.

Η εικόνα προς τα έξω παίζει επίσης σημαντικό ρόλο για το άτομο. Η εξωτερική εμφάνιση ή ο τρόπος παρουσίασής του μπορεί να χρησιμοποιούνται ως βασικό μέσο για να διατηρηθεί το ενδιαφέρον των άλλων. Παράλληλα, η στάση απέναντι στους άλλους μπορεί να επηρεάζεται εύκολα από το περιβάλλον, ιδιαίτερα όταν υπάρχει ανάγκη για αποδοχή ή επιβεβαίωση.

Στις σχέσεις, παρατηρείται συχνά μια τάση να βιώνεται μεγαλύτερη οικειότητα απ’ όση υπάρχει στην πράξη. Η σύνδεση μπορεί να φαίνεται άμεση και έντονη, αλλά δεν συνοδεύεται πάντα από αντίστοιχη σταθερότητα. Πίσω από αυτή την εικόνα, η αίσθηση αξίας του εαυτού συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την ανταπόκριση των άλλων, κάτι που κάνει την επιβεβαίωση να αποκτά κεντρικό ρόλο στην καθημερινή εμπειρία του ατόμου.

Η Ιστριονική Διαταραχή Προσωπικότητας φαίνεται να διαμορφώνεται μέσα από συνδυασμό βιολογικών και περιβαλλοντικών επιδράσεων, χωρίς να υπάρχει ένας μοναδικός αιτιολογικός παράγοντας.

Σε επίπεδο ιδιοσυγκρασίας, χαρακτηριστικά όπως η αυξημένη εξωστρέφεια, η ανάγκη για διέγερση και η ευκολία στην εκφραστικότητα μπορεί να αποτελούν μια βάση πάνω στην οποία αναπτύσσεται το μοτίβο. Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχει κληρονομική ευαλωτότητα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η διαταραχή «κληρονομείται» με άμεσο τρόπο.

Οι αναπτυξιακές εμπειρίες φαίνεται να έχουν καθοριστική επίδραση. Περιβάλλοντα όπου η προσοχή δίνεται με ασυνέπεια, ή όπου η αξία του παιδιού συνδέεται έντονα με το πώς φαίνεται ή πώς εντυπωσιάζει, μπορεί να ενισχύσουν την ανάγκη για εξωτερική επιβεβαίωση. Σε άλλες περιπτώσεις, η απουσία σταθερών ορίων ή η εναλλαγή ανάμεσα σε υπερβολικό έπαινο και κριτική δημιουργεί δυσκολία στη διαμόρφωση μιας πιο σταθερής αίσθησης εαυτού.

Το ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο μπορεί επίσης να λειτουργεί ενισχυτικά. Πολιτισμικά πρότυπα που δίνουν έμφαση στην εικόνα, στην προβολή και στην άμεση αναγνώριση μπορεί να ευνοούν την ανάπτυξη ή τη διατήρηση αυτών των μοτίβων, ιδιαίτερα όταν συνδυάζονται με ατομική ευαλωτότητα.

Συχνά συνυπάρχουν αγχώδεις ή καταθλιπτικές δυσκολίες, καθώς και άλλα χαρακτηριστικά από Διαταραχές Προσωπικότητας της Ομάδας Β, κάτι που κάνει την κλινική εικόνα πιο σύνθετη και απαιτεί προσεκτική αξιολόγηση.

Η διάγνωση της Ιστριονικής Διαταραχής Προσωπικότητας βασίζεται σε ένα σταθερό και διάχυτο μοτίβο υπερβολικής συναισθηματικής έκφρασης και αναζήτησης προσοχής, το οποίο εμφανίζεται σε διαφορετικά πλαίσια και διατηρείται στον χρόνο. Δεν αφορά μεμονωμένες συμπεριφορές ή έναν εξωστρεφή τρόπο προσωπικότητας, αλλά έναν επαναλαμβανόμενο τρόπο σχετίζεσθαι και έκφρασης που επηρεάζει τη λειτουργικότητα.

Στην κλινική αξιολόγηση λαμβάνονται υπόψη χαρακτηριστικά όπως η δυσφορία όταν το άτομο δεν βρίσκεται στο επίκεντρο, η τάση για προκλητική ή αποπλανητική συμπεριφορά σε ακατάλληλα πλαίσια, η γρήγορη εναλλαγή συναισθημάτων, η θεατρικότητα στην έκφραση, η ευκολία επιρροής από τους άλλους και η τάση να βιώνεται μεγαλύτερη οικειότητα στις σχέσεις απ’ όση υπάρχει στην πράξη. Αυτά τα στοιχεία χρειάζεται να είναι σταθερά και να εμφανίζονται σε διαφορετικές πλευρές της ζωής.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η εκτίμηση της διάρκειας και της επίδρασης στην καθημερινότητα. Η διάγνωση δεν τίθεται όταν τα χαρακτηριστικά εμφανίζονται περιστασιακά ή σε συγκεκριμένες περιόδους, αλλά όταν αποτελούν έναν σταθερό τρόπο λειτουργίας. Η διαφοροδιάγνωση είναι απαραίτητη, ιδιαίτερα από τη Διπολική Διαταραχή σε φάσεις αυξημένης ενεργητικότητας, από τη Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας, καθώς και από αγχώδεις καταστάσεις ή χρήση ουσιών που μπορεί να επηρεάζουν τη συμπεριφορά.

Το πολιτισμικό πλαίσιο χρειάζεται να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη. Ο τρόπος έκφρασης, η εμφάνιση ή η κοινωνική συμπεριφορά δεν ερμηνεύονται αποκομμένα από το περιβάλλον στο οποίο ανήκει το άτομο, ώστε να αποφεύγονται απλουστεύσεις και στερεοτυπικές προσεγγίσεις.

Η ψυχοθεραπεία αποτελεί τον βασικό άξονα παρέμβασης. Η γνωσιακή-συμπεριφορική προσέγγιση μπορεί να βοηθήσει στην αναγνώριση των μοτίβων που συνδέονται με την ανάγκη για επιβεβαίωση και στον τρόπο που αυτά επηρεάζουν τις σχέσεις και την αυτοεικόνα. Παράλληλα, πιο διερευνητικές προσεγγίσεις εστιάζουν στις εμπειρίες που έχουν διαμορφώσει αυτόν τον τρόπο σχετίζεσθαι, δίνοντας χώρο για κατανόηση και σταδιακή αλλαγή.

Η ομαδική θεραπεία μπορεί να προσφέρει κάτι που συχνά λείπει από την ατομική εμπειρία, άμεση και ρεαλιστική ανατροφοδότηση από άλλους ανθρώπους. Μέσα από την ομάδα, γίνεται πιο ορατό πώς βιώνεται η συμπεριφορά και τι συμβαίνει στη σχέση με τους άλλους τη στιγμή που εξελίσσεται.

Η φαρμακευτική αγωγή δεν στοχεύει τη διαταραχή ως σύνολο. Μπορεί όμως να χρησιμοποιηθεί σε περιπτώσεις όπου συνυπάρχουν δυσκολίες όπως άγχος ή καταθλιπτική διάθεση, πάντα ως μέρος μιας συνολικής προσέγγισης.

Στην πράξη, η θεραπεία συχνά χρειάζεται χρόνο για να σταθεροποιηθεί. Η αναζήτηση άμεσης ανταπόκρισης ή επιβεβαίωσης μπορεί να επηρεάζει τη συνέπεια στη διαδικασία, ιδιαίτερα όταν η εστίαση μετακινείται σε πιο απαιτητικά σημεία. Για αυτό, η σταθερότητα στη θεραπευτική σχέση και τα σαφή όρια λειτουργούν ως βασικά στοιχεία στήριξης της πορείας.

Όταν οι σχέσεις αρχίζουν να κινούνται ξανά και ξανά στον ίδιο κύκλο έντασης, παρεξηγήσεων και απογοήτευσης, χωρίς να φαίνεται να αλλάζει κάτι ουσιαστικά, αξίζει να δοθεί χώρος για κατανόηση και υποστήριξη.

Όταν η ανάγκη για προσοχή ή επιβεβαίωση οδηγεί σε συμπεριφορές που εκθέτουν το άτομο ή το φέρνουν σε δύσκολες ή επικίνδυνες καταστάσεις, αυτό δεν είναι απλά ο «χαρακτήρας»του, αλλά ένδειξη ότι κάτι χρειάζεται επεξεργασία σε πιο ασφαλές πλαίσιο.

Επίσης, όταν η αυτοεκτίμηση φαίνεται να εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από την ανταπόκριση των άλλων ή όταν η απουσία ενδιαφέροντος οδηγεί σε έντονη πτώση της διάθεσης, η υποστήριξη μπορεί να βοηθήσει το άτομο να αποκτήσει μεγαλύτερη σταθερότητα η εικόνα του εαυτού.

Η συνύπαρξη άγχους ή καταθλιπτικής διάθεσης αποτελεί έναν ακόμη λόγο να ζητηθεί βοήθεια, ιδιαίτερα όταν επηρεάζεται η καθημερινότητα και η λειτουργικότητα.

Η εμπειρία συχνά κινείται γύρω από μια έντονη ανάγκη να υπάρχει ανταπόκριση από τους άλλους. Η προσοχή δεν είναι απλώς ευχάριστη, αλλά λειτουργεί σαν βασικό σημείο αναφοράς για το πώς νιώθει κανείς για τον εαυτό του. Όταν υπάρχει, δημιουργεί αίσθηση ζωντάνιας και επιβεβαίωσης. Όταν αποσύρεται, μπορεί να εμφανιστεί ανησυχία, αμφιβολία ή μια αίσθηση ότι κάτι χάνεται.

Στην καθημερινότητα, αυτό φαίνεται σε μικρές αλλά επαναλαμβανόμενες στιγμές. Σε μια παρέα, η συζήτηση μπορεί να στρέφεται προς τα εκεί όπου υπάρχει μεγαλύτερη ανταπόκριση. Σε μια σχέση, η ανάγκη για ενδιαφέρον μπορεί να γίνεται πιο έντονη όταν ο άλλος δείχνει πιο απορροφημένος ή λιγότερο διαθέσιμος. Η αντίδραση δεν είναι πάντα συνειδητή. Συχνά εμφανίζεται αυθόρμητα, σαν προσπάθεια να διατηρηθεί η σύνδεση.

Για τους οικείους, η εικόνα μπορεί να είναι αντιφατική. Υπάρχουν στιγμές ζωντάνιας, εξωστρέφειας και άμεσης επαφής, που κάνουν τη σχέση να φαίνεται εύκολη και ευχάριστη. Υπάρχουν όμως και στιγμές όπου η ανάγκη για επιβεβαίωση γίνεται πιο απαιτητική, και τότε μπορεί να προκύπτει ένταση ή απογοήτευση όταν η ανταπόκριση δεν είναι αυτή που αναμένεται. Αυτό δημιουργεί συχνά μια αίσθηση ότι η σχέση εξαρτάται από τη συνεχή παρουσία ενδιαφέροντος.

Η στήριξη από το περιβάλλον φαίνεται να λειτουργεί καλύτερα όταν υπάρχει σταθερότητα και καθαρότητα. Τα σαφή όρια και η αποφυγή ειρωνείας ή απαξίωσης βοηθούν περισσότερο από τις έντονες αντιδράσεις. Παράλληλα, η ενίσχυση μορφών σύνδεσης που δεν βασίζονται μόνο σε μια έντονη εντύπωση ή σε συνεχή επιβεβαίωση μπορεί να δώσει σταδιακά περισσότερο χώρο για μια πιο σταθερή αίσθηση εαυτού και σχέσεων.

Μύθοι & Αλήθειες για την Ιστριονική Διαταραχή

μύθος #1

Είναι απλώς δραματικοί άνθρωποι.

μύθος #2

Το κάνουν επίτηδες για προσοχή.

μύθος #3

Αφορά μόνο γυναίκες.

Αλήθεια

Πρόκειται για σταθερό μοτίβο προσωπικότητας που επηρεάζει τη λειτουργικότητα.

Αλήθεια

Η ανάγκη για προσοχή συχνά συνδέεται με εύθραυστη αυτοεκτίμηση.

Αλήθεια

Και τα δύο φύλα εμφανίζουν ΙΔΠ, αλλά οι πολιτισμικές προσδοκίες επηρεάζουν τη διάγνωση.

Πηγές & ενδεικτική βιβλιογραφία

  • American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5).
  • Harrison P., Cowen P., Burns T., Fazel M. Oxford Textbook of Psychiatry.
  • Babl, Anna et al. “Change processes in psychotherapy for patients presenting with histrionic personality disorder.” Clinical psychology & psychotherapy vol. 30,1 (2023): 64-72. doi:10.1002/cpp.2769
  • Torrico TJ, French JH, Aslam SP, et al. Histrionic Personality Disorder. [Updated 2024 Jun 20]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-.
  • Yang, Mu. (2023). Overview on Histrionic Personality Disorder. Communications in Humanities Research. 7. 221-226. 10.54254/2753-7064/7/20230886.

Οι πληροφορίες παρέχονται μόνο για ενημερωτικό σκοπό. Δε θα πρέπει να θεωρηθούν υποκατάστατο της εξατομικευμένης Ψυχιατρικής εξέτασης, διάγνωσης και θεραπείας.

Εάν δεν αισθάνεσαι καλά…

…μη διστάσεις να ζητήσεις βοήθεια!

Οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας είμαστε εδώ για να σε βοηθήσουμε όσο καλύτερα μπορούμε! Δε χρειάζεται να περνάς μόνος/η σου κάτι που σε δυσκολεύει τόσο… αξίζεις να έχεις τη στήριξη που χρειάζεσαι! Κι αν αυτή τη στιγμή σου φαίνεται δύσκολο να κάνεις το πρώτο βήμα, θέλω να ξέρεις πως δεν είσαι μόνος/η σου σε αυτό. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που προσπαθούν κάθε μέρα να φροντίσουν τον ψυχικό τους κόσμο και υπάρχουν επίσης κι επαγγελματίες που μπορούν να σταθούν δίπλα σου σε αυτή την προσπάθεια.

Δε σου λέω πως είναι πάντα εύκολο…κάποιες φορές χρειάζεται χρόνος, υπομονή κι επιμονή. Με την κατάλληλη στήριξη, όμως, τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν! Ακόμη κι αν αυτή τη στιγμή όλα σου φαίνονται σκοτεινά ή μπερδεμένα, αυτό δε σημαίνει ότι θα παραμείνουν έτσι!

Επειδή η παρούσα σελίδα έχει ενημερωτικό και ψυχοεκπαιδευτικό χαρακτήρα, δεν μπορεί να υποκαταστήσει την άμεση επαγγελματική βοήθεια σε μια επείγουσα κατάσταση…Αν αισθάνεσαι ότι χρειάζεσαι άμεση υποστήριξη, μπορείς να απευθυνθείς στο γιατρό σου ή να καλέσεις σε κάποιο από τα τηλέφωνα υποστήριξης κι έκτακτης ανάγκης που θα βρεις παρακάτω.

τηλ. γραμμη ψυχοκοινωνικησ υποστηριξησ 10306

τηλ. γραμμη sos για παιδια, εφηβουσ & γονεισ 1056

τηλ. γραμμη ψυχολογικησ υποστηριξησ ιθακη 1145

Εθνικο Κεντρο αμεσης Βοηθειας (ΕΚΑΒ) 166

Κάρτες Αξιών & Περιορισμών

Εγγραφείτε στο newsletter και λάβετε δωρεάν τις 54 Κάρτες Αξιών & Περιορισμών, ένα εργαλείο αυτογνωσίας που σχεδιάστηκε για να σας βοηθήσει να αναγνωρίσετε τι έχει πραγματικά σημασία για εσάς και τι μπορεί να σας κρατά πίσω!