Διαταραχές Προσωπικότητας

Εξαρτητική Διαταραχή

Τι είναι η Εξαρτητική Διαταραχή Προσωπικότητας;

Η Εξαρτητική Διαταραχή Προσωπικότητας ανήκει στην Ομάδα Γ των Διαταραχών Προσωπικότητας και χαρακτηρίζεται από ένα σταθερό μοτίβο έντονης ανάγκης για υποστήριξη, καθοδήγηση κι επιβεβαίωση από τους άλλους. Το άτομο δυσκολεύεται να λειτουργήσει με αίσθηση αυτονομίας και για αυτό οργανώνει όλη τη ζωή του γύρω από σχέσεις που του παρέχουν ασφάλεια. Η πιθανότητα απομάκρυνσης ή απώλειας αυτής της στήριξης μπορεί να του προκαλέσει τεράστια ένταση και δυσφορία.

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της Εξαρτητικής Διαταραχής Προσωπικότητας είναι η δυσκολία του ατόμου να πάρει κάποια απόφαση και να αναλάβει μια ευθύνη χωρίς να έχει εξωτερική καθοδήγηση. Ακόμη και απλά καθημερινά ζητήματα μπορεί να συνοδεύονται από αμφιβολία και ανάγκη διαβεβαίωσης. Επιπλέον, αποφεύγει να εκφράσει οποιαδήποτε διαφωνία, όχι επειδή δεν έχει δική του άποψη, αλλά επειδή δεν αντέχει να χάσει την υποστήριξη που λαμβάνει.

Η απώλεια ή η απειλή απώλειας μιας σχέσης μπορεί να βιωθεί με έντονη ανασφάλεια, οδηγώντας σε άμεση αναζήτηση νέας πηγής στήριξης. Το μοτίβο αυτό συνδέεται με τεράστια αυτοαμφιβολία καθώς το άτομο νιώθει ότι δεν μπορεί να σταθεί μόνο του ή να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της ζωής χωρίς βοήθεια. Η Εξαρτητική Διαταραχή Προσωπικότητας εκτιμάται ότι αφορά περίπου το 0,5% του γενικού πληθυσμού με μεγαλύτερο ποσοστό εμφάνισης στις γυναίκες.

Robert Delaunay, Relief, Rhythms (1932). Public Domain.

Τα συμπτώματα της Εξαρτητικής Διαταραχής Προσωπικότητας οργανώνονται γύρω από έναν κεντρικό πυρήνα: τον φόβο εγκατάλειψης σε συνδυασμό με μια βαθιά αίσθηση ότι η αυτονομία δεν είναι ασφαλής. Το άτομο στρέφεται προς τους άλλους για καθοδήγηση, επιβεβαίωση και στήριξη, όχι μόνο σε δύσκολες στιγμές αλλά και σε καθημερινές επιλογές, καθώς η εμπιστοσύνη στον εαυτό του είναι περιορισμένη.

Στην καθημερινότητα, αυτό φαίνεται συχνά μέσα από δυσκολία στη λήψη αποφάσεων, ακόμη και για πρακτικά ζητήματα, χωρίς επαναλαμβανόμενη διαβεβαίωση. Σημαντικές ευθύνες μπορεί να μετατίθενται σε άλλους, ενώ η ανάληψη πρωτοβουλίας συνοδεύεται από έντονη αμφιβολία. Η εσωτερική εμπειρία δεν είναι απλώς ανασφάλεια, αλλά μια σταθερή πεποίθηση ότι «μόνος μου δεν θα τα καταφέρω», η οποία επηρεάζει τον τρόπο που το άτομο κινείται στον κόσμο.

Στις σχέσεις, η ανάγκη για εγγύτητα παίρνει συχνά τη μορφή προσκόλλησης. Η διαφωνία συγκρατείται, ακόμη και όταν υπάρχει έντονη δυσαρέσκεια, γιατί η διατήρηση της σχέσης έχει μεγαλύτερη βαρύτητα από την έκφραση της προσωπικής θέσης. Το άτομο μπορεί να προσαρμόζεται υπερβολικά, να αποδέχεται καταστάσεις που το δυσκολεύουν ή να υποχωρεί συστηματικά, ώστε να μην διακινδυνεύσει την απώλεια του άλλου. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό φτάνει μέχρι την ανοχή κακοποιητικών συμπεριφορών, ιδιαίτερα όταν η σχέση λειτουργεί ως βασική πηγή ασφάλειας.

Η μοναξιά βιώνεται με ιδιαίτερη ένταση. Η απουσία ενός «σημαντικού άλλου» μπορεί να συνοδεύεται από αίσθηση κενού, αβοηθησίας ή αποδιοργάνωσης. Όταν μια σχέση οδηγείται προς τη λήξη, συχνά ακολουθεί άμεση αναζήτηση νέας, όχι απαραίτητα επειδή έχει ολοκληρωθεί η προηγούμενη, αλλά επειδή η ύπαρξη χωρίς στήριγμα φαντάζει υπερβολικά δύσκολη, έως αδύνατη.

Η εικόνα αυτή εμφανίζεται με συνέχεια στον χρόνο και σε διαφορετικά πλαίσια ζωής. Αυτό που τη χαρακτηρίζει δεν είναι μόνο η ανάγκη για τους άλλους, αλλά το πόσο καθοριστικά εξαρτάται από αυτήν την ανάγκη η αίσθηση ασφάλειας και λειτουργικότητας του ανθρώπου.

Η Εξαρτητική Διαταραχή Προσωπικότητας διαμορφώνεται μέσα από τη συνάντηση ιδιοσυγκρασιακών χαρακτηριστικών και εμπειριών σχέσης που επαναλαμβάνονται στον χρόνο. Δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος παράγοντας που την εξηγεί. Πρόκειται για μια πορεία όπου το άτομο μαθαίνει, σταδιακά, να συνδέει την ασφάλεια με την παρουσία και την καθοδήγηση των άλλων.

Σε βιολογικό και ιδιοσυγκρασιακό επίπεδο, φαίνεται ότι κάποια άτομα έχουν μεγαλύτερη ευαισθησία στο άγχος αποχωρισμού, αυξημένη ανάγκη επιβεβαίωσης και δυσκολία να νιώσουν επάρκεια χωρίς εξωτερική στήριξη. Υπάρχουν ενδείξεις για γενετική συμβολή σε αυτά τα χαρακτηριστικά, χωρίς όμως να υπάρχει ένας συγκεκριμένος μηχανισμός που να καθορίζει την εξέλιξη.

Οι αναπτυξιακές εμπειρίες παίζουν καθοριστικό ρόλο. Περιβάλλοντα όπου το παιδί δεν ενθαρρύνεται να δοκιμάσει, να κάνει λάθη και να αναπτύξει αυτονομία, αλλά αντίθετα λαμβάνει συνεχώς καθοδήγηση ή υπερπροστασία, μπορεί να ενισχύσουν την πεποίθηση ότι «δεν μπορώ μόνος μου». Από την άλλη πλευρά, εμπειρίες αστάθειας, παραμέλησης ή απρόβλεπτης φροντίδας μπορούν να ενισχύσουν τον φόβο εγκατάλειψης και να οδηγήσουν σε αυξημένη ανάγκη προσκόλλησης ως τρόπο διατήρησης της σχέσης.

Οι πρώιμες σχέσεις φαίνεται να διαμορφώνουν και τον τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του σε σχέση με τους άλλους. Ο εαυτός βιώνεται συχνά ως λιγότερο ικανός ή λιγότερο αυτάρκης, ενώ οι άλλοι ως απαραίτητοι για καθοδήγηση και ασφάλεια. Αυτό το μοτίβο μπορεί να επαναλαμβάνεται αργότερα στις ενήλικες σχέσεις, όπου η εξάρτηση λειτουργεί ως τρόπος διατήρησης της σύνδεσης και μείωσης του άγχους.

Οι παράγοντες αυτοί αυξάνουν την ευαλωτότητα χωρίς να καθορίζουν μια συγκεκριμένη πορεία. Η ύπαρξη σταθερών, υποστηρικτικών σχέσεων και εμπειριών που ενισχύουν την αυτονομία μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά και να διαφοροποιήσει σημαντικά την εξέλιξη.

Η διάγνωση της Εξαρτητικής Διαταραχής Προσωπικότητας βασίζεται στην αναγνώριση ενός σταθερού μοτίβου όπου η ανάγκη για στήριξη και φροντίδα επηρεάζει αποφάσεις, σχέσεις και την αίσθηση εαυτού. Η εικόνα αυτή εμφανίζεται από την πρώιμη ενήλικη ζωή, επηρεάζει διαφορετικά πλαίσια και δεν περιορίζεται σε μια συγκεκριμένη σχέση ή περίοδο δυσκολίας. Στην κλινική πράξη, η αξιολόγηση δεν εστιάζει μόνο στη συμπεριφορά, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως αδύναμο ή λιγότερο ικανό και τους άλλους ως απαραίτητους για ασφάλεια και καθοδήγηση.

Στην αξιολόγηση εξετάζονται στοιχεία όπως η δυσκολία στη λήψη καθημερινών αποφάσεων χωρίς υπερβολική διαβεβαίωση, η ανάγκη να αναλαμβάνουν άλλοι την ευθύνη για σημαντικούς τομείς της ζωής, η δυσκολία έκφρασης διαφωνίας από φόβο απώλειας υποστήριξης, η αναστολή στην έναρξη πραγμάτων χωρίς βοήθεια και η τάση να καταβάλλονται υπερβολικές προσπάθειες για να διατηρηθεί μια σχέση φροντίδας. Συχνά συνυπάρχουν έντονη δυσφορία στη μοναξιά, επείγουσα αναζήτηση νέας σχέσης μετά από χωρισμό κι επίμονος φόβος ότι το άτομο θα μείνει μόνο και δεν θα μπορέσει να τα καταφέρει.

Η διαφορική διάγνωση έχει ιδιαίτερη σημασία. Στην Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας μπορεί επίσης να υπάρχει φόβος εγκατάλειψης, αλλά εκεί κυριαρχούν η μεγαλύτερη συναισθηματική αστάθεια και πιο εκρηκτικές αντιδράσεις όταν απειλείται η σχέση. Στην Αποφευκτική Διαταραχή Προσωπικότητας υπάρχει επίσης ανασφάλεια και φόβος απόρριψης, όμως το άτομο συνήθως αποσύρεται μέχρι να νιώσει ασφαλές, ενώ στην Εξαρτητική το βάρος πέφτει περισσότερο στην ανάγκη να παραμείνει συνδεδεμένο και προστατευμένο. Χρειάζεται επίσης προσοχή στο πολιτισμικό πλαίσιο, γιατί η εξάρτηση και η αλληλεξάρτηση δεν έχουν την ίδια σημασία σε όλα τα κοινωνικά περιβάλλοντα.

Η διάγνωση προκύπτει μέσα από αναλυτική κλινική συνέντευξη, λήψη ιστορικού και εκτίμηση της διαχρονικότητας των μοτίβων. Δεν βασίζεται σε μεμονωμένες συμπεριφορές ούτε σε γενικές περιγραφές.

Η Εξαρτητική Διαταραχή Προσωπικότητας είναι από τις περιπτώσεις όπου το ίδιο το άτομο συχνά φτάνει μόνο του στη θεραπεία επειδή βιώνει έντονη δυσφορία. Το άγχος εγκατάλειψης, η αβεβαιότητα και η δυσκολία να λειτουργήσει χωρίς στήριξη δημιουργούν πίεση που γίνεται τελικά το κίνητρο για αλλαγή.

Η ψυχοθεραπεία αποτελεί τον βασικό άξονα παρέμβασης. Στις γνωσιακές-συμπεριφορικές προσεγγίσεις δουλεύονται οι πεποιθήσεις ανεπάρκειας και η ανάγκη εξωτερικής καθοδήγησης, με στόχο να ενισχυθεί σταδιακά η ικανότητα του ατόμου να παίρνει αποφάσεις και να δρα χωρίς συνεχή επιβεβαίωση. Η θεραπευτική δουλειά δεν αφορά μόνο τη σκέψη, αλλά και τη συμπεριφορά, μέσα από μικρές εμπειρίες όπου το άτομο δοκιμάζει να στηριχτεί περισσότερο στον εαυτό του.

Παράλληλα, προσεγγίσεις που εστιάζουν στις σχέσεις και στο σύστημα του ατόμου βοηθούν να κατανοηθούν βαθύτερα μοτίβα που σχετίζονται με τον φόβο εγκατάλειψης και την ανάγκη προσκόλλησης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η εμπλοκή του οικογενειακού περιβάλλοντος μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμη, ειδικά όταν οι ρόλοι μέσα στην οικογένεια ενισχύουν την εξάρτηση ή δυσκολεύουν την αυτονόμηση.

Η θεραπευτική σχέση έχει ιδιαίτερη δυναμική. Το άτομο μπορεί να αναπτύξει έντονη προσκόλληση στον θεραπευτή, να δυσκολεύεται να εκφράσει διαφωνία ή να φοβάται ότι θα «χάσει» τη σχέση. Αυτό δε θεωρείται εμπόδιο, αλλά μέρος της δουλειάς. Η σταθερότητα, τα σαφή όρια και η σταδιακή ενίσχυση της αυτονομίας βοηθούν ώστε η σχέση να λειτουργήσει ως πλαίσιο δοκιμής νέων τρόπων σχετίζεσθαι, χωρίς να αναπαράγεται η εξάρτηση.

Ομαδικές παρεμβάσεις μπορούν να προσφέρουν έναν ενδιάμεσο χώρο όπου το άτομο εξασκείται στο να εκφράζει ανάγκες, να θέτει όρια και να αντέχει τη διαφορά, χωρίς να χάνει τη σύνδεση. Μέσα από την αλληλεπίδραση με άλλους, γίνεται πιο ορατό το μοτίβο της εξάρτησης και δημιουργούνται ευκαιρίες για διαφορετικές επιλογές.

Η φαρμακευτική αγωγή δεν στοχεύει στα βασικά χαρακτηριστικά της διαταραχής, αλλά μπορεί να βοηθήσει όταν συνυπάρχουν άγχος ή καταθλιπτική συμπτωματολογία, μειώνοντας την ένταση που δυσκολεύει τη συμμετοχή στη θεραπεία.

Η αλλαγή δεν γίνεται απότομα. Συχνά ξεκινά από μικρές μετατοπίσεις, όπως το να παραμείνει κανείς λίγο περισσότερο σε μια δική του απόφαση χωρίς εξωτερική επιβεβαίωση ή να αντέξει τη δυσφορία της προσωρινής μοναξιάς χωρίς άμεση αναζήτηση στήριξης. Με τον χρόνο, αυτές οι εμπειρίες συσσωρεύονται και αρχίζουν να αλλάζουν την αίσθηση του τι είναι εφικτό.

Η αναζήτηση βοήθειας γίνεται σημαντική όταν η ανάγκη για καθοδήγηση και επιβεβαίωση αρχίζει να περιορίζει την καθημερινή λειτουργία. Όταν ακόμη και απλές αποφάσεις συνοδεύονται από έντονη αμφιβολία, όταν η ευθύνη μετατίθεται σταθερά σε άλλους ή όταν η αυτοπεποίθηση μοιάζει να εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από το τι θα πουν οι γύρω, το μοτίβο αρχίζει να επηρεάζει ουσιαστικά τη ζωή.

Ένα ιδιαίτερα κρίσιμο σημείο είναι ο τρόπος που βιώνεται η μοναξιά. Όταν η απουσία ενός κοντινού προσώπου συνοδεύεται από αίσθηση αβοηθησίας ή εσωτερικής αποδιοργάνωσης, το άτομο μπορεί να νιώθει ότι δεν μπορεί να σταθεί μόνο του. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αναζήτηση βοήθειας δεν αφορά απλώς τη μείωση του άγχους, αλλά την ενίσχυση της αίσθησης επάρκειας και σταθερότητας.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν οι σχέσεις αρχίζουν να γίνονται επιβαρυντικές. Όταν κάποιος παραμένει σε μια σχέση που τον πληγώνει, τον μειώνει ή τον εξαντλεί, όχι επειδή δεν βλέπει τι συμβαίνει αλλά επειδή φοβάται ότι δεν θα αντέξει χωρίς αυτήν, τότε η ανάγκη για υποστήριξη είναι άμεση. Η ανοχή κακοποιητικών ή εξευτελιστικών συμπεριφορών ως τρόπος αποφυγής της εγκατάλειψης είναι ένα από τα πιο σοβαρά σημάδια ότι το μοτίβο έχει ξεπεράσει τα όρια της αντοχής.

Η οπτική του ίδιου του ατόμου

Η εμπειρία του ίδιου του ατόμου συχνά δεν μοιάζει με αυτό που φαίνεται απ’ έξω. Υπάρχει μια διαρκής ανάγκη να υπάρχει κάποιος που «ξέρει», που μπορεί να καθοδηγήσει, να επιβεβαιώσει, να πάρει το βάρος της ευθύνης. Οι αποφάσεις δεν είναι απλώς επιλογές, αλλά στιγμές μεγάλης εσωτερικής έντασης. Ακόμη και κάτι μικρό μπορεί να συνοδεύεται από σκέψεις του τύπου «κι αν κάνω λάθος;» ή «κι αν δεν τα καταφέρω μόνος μου;».

Η παρουσία ενός σημαντικού άλλου φέρνει τεράστια ανακούφιση. Όχι μόνο συναισθηματικά, αλλά και λειτουργικά. Η καθημερινότητα γίνεται πιο διαχειρίσιμη, οι αμφιβολίες μειώνονται, το άγχος υποχωρεί. Όταν αυτή η παρουσία λείπει, η αίσθηση σταθερότητας μπορεί να κλονίζεται. Η μοναξιά δεν βιώνεται ως απλώς μια δυσάρεστη κατάσταση, αλλά ως κάτι που φέρνει μαζί του μεγάλη αβεβαιότητα και μια αίσθηση ότι λείπει το μοναδικό στήριγμα του ατόμου.

Στις σχέσεις, αυτό μεταφράζεται συχνά σε υπερπροσαρμογή. Το άτομο μπορεί να μην εκφράζει καμία διαφωνία, να δίνει προτεραιότητα μόνο στις ανάγκες του άλλου ή να αποδέχεται καταστάσεις που το δυσκολεύουν ή και το κακοποιούν, μόνο και μόνο για να μη διαταραχθεί η σύνδεση. Δεν είναι ότι δεν αντιλαμβάνεται τι ακριβώς συμβαίνει, αλλά η απώλεια της σχέσης φαντάζει πολύ πιο δύσκολη από το να αντέξει αυτό που συμβαίνει ήδη μέσα σε αυτήν.

Η οπτική των οικείων

Για τους οικείους, η εμπειρία μπορεί να είναι αντιφατική. Από τη μία υπάρχει εγγύτητα, ανάγκη, μια αίσθηση ότι «σε χρειάζονται». Από την άλλη, η συνεχής αναζήτηση επιβεβαίωσης ή η μεταφορά ευθύνης μπορεί να δημιουργεί κόπωση ή πίεση. Μπορεί να του προσδίδεται ο ρόλος «εκείνου που αποφασίζει για τα πάντα», ακόμα και χωρίς το οικίο άτομο να τον επιλέγει συνειδητά.

Τα όρια αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Όχι ως απόσταση, αλλά ως τρόπος να διατηρηθεί μια ισορροπία όπου η σχέση δεν βασίζεται αποκλειστικά στην εξάρτηση. Η σταθερότητα βοηθά περισσότερο από την υπερπροστασία, και η ενθάρρυνση μικρών βημάτων έχει μεγαλύτερη αξία από τη συνεχή κάλυψη των αναγκών του ατόμου με εξαρτητικά στοιχεία.

Με τον χρόνο, όταν αρχίζουν να εμφανίζονται εμπειρίες όπου το άτομο καταφέρνει να κινηθεί λίγο πιο αυτόνομα χωρίς να «καταρρεύσει» η ασφάλεια, αλλάζει σταδιακά και η εικόνα που έχει για τον εαυτό του. Δεν γίνεται απότομα, ούτε χωρίς αμφιβολία ή οπισθογυρίσματα. Μπορεί όμως σιγά-σιγά να δημιουργηθεί ένας χώρος όπου η παρουσία κάποιου άλλου δεν είναι η μοναδική προϋπόθεση για να αντέχει το άτομο τη ζωή.

Μύθοι & Αλήθειες για την Εξαρτητική Διαταραχή

μύθος #1

Είναι απλώς αδύναμος χαρακτήρας.

μύθος #2

Του αρέσει να εξαρτάται από τους άλλους.

μύθος #3

Αν πιέσω το άτομο να γίνει ανεξάρτητο, θα τα καταφέρει.

Αλήθεια #1

Δεν αφορά έλλειψη δύναμης, αλλά ένα σταθερό μοτίβο φόβου εγκατάλειψης και χαμηλής αυτοπεποίθησης που επηρεάζει τη λειτουργικότητα.

Αλήθεια #2

Η εξάρτηση δε βιώνεται ως επιλογή άνεσης, αλλά ως τρόπος διαχείρισης έντονου άγχους και ανασφάλειας.

Αλήθεια #3

Η απότομη πίεση συνήθως ενισχύει το άγχος. Η αυτονομία καλλιεργείται σταδιακά, μέσα από ασφαλές και υποστηρικτικό πλαίσιο.

Πηγές & ενδεικτική βιβλιογραφία

  • American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5).
  • Harrison P., Cowen P., Burns T., Fazel M. Oxford Textbook of Psychiatry.
  • Simonelli, Alessandra & Parolin, Micol. (2017). Dependent Personality Disorder. 10.1007/978-3-319-28099-8_578-1.
  • Afonso BR, Carvalho RS, Silva FM. Dependent Personality Disorder and Intimate Partner Violence: the “Perfect Marriage”. Eur Psychiatry. 2023;66(Suppl 1):S968. Published 2023 Jul 19. doi:10.1192/j.eurpsy.2023.2057
  • Chen, Yale. (2024). Analysis of Dependent Personality Disorder and Family Therapy. Lecture Notes in Education Psychology and Public Media. 40. 158-162. 10.54254/2753-7048/40/20240740.
  • Hansen BJ, Thomas J, Torrico TJ. Dependent Personality Disorder. [Updated 2024 Aug 17]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-.
  • Waqas Tariq, et al. Dependent Personality Disorder: An Approach Based on fMRI, 2023, Austin Journal of Clinical Neurology
  • Wei Liang, How Does Dependent Personality Disorder Form, Develop and Affect Human Life?, 2022, Advances in Social Science, Education and Humanities Research, volume 664

Οι πληροφορίες παρέχονται μόνο για ενημερωτικό σκοπό. Δε θα πρέπει να θεωρηθούν υποκατάστατο της εξατομικευμένης Ψυχιατρικής εξέτασης, διάγνωσης και θεραπείας.

Εάν δεν αισθάνεσαι καλά…

…μη διστάσεις να ζητήσεις βοήθεια!

Οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας είμαστε εδώ για να σε βοηθήσουμε όσο καλύτερα μπορούμε! Δε χρειάζεται να περνάς μόνος/η σου κάτι που σε δυσκολεύει τόσο… αξίζεις να έχεις τη στήριξη που χρειάζεσαι! Κι αν αυτή τη στιγμή σου φαίνεται δύσκολο να κάνεις το πρώτο βήμα, θέλω να ξέρεις πως δεν είσαι μόνος/η σου σε αυτό. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που προσπαθούν κάθε μέρα να φροντίσουν τον ψυχικό τους κόσμο και υπάρχουν επίσης κι επαγγελματίες που μπορούν να σταθούν δίπλα σου σε αυτή την προσπάθεια.

Δε σου λέω πως είναι πάντα εύκολο…κάποιες φορές χρειάζεται χρόνος, υπομονή κι επιμονή. Με την κατάλληλη στήριξη, όμως, τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν! Ακόμη κι αν αυτή τη στιγμή όλα σου φαίνονται σκοτεινά ή μπερδεμένα, αυτό δε σημαίνει ότι θα παραμείνουν έτσι!

Επειδή η παρούσα σελίδα έχει ενημερωτικό και ψυχοεκπαιδευτικό χαρακτήρα, δεν μπορεί να υποκαταστήσει την άμεση επαγγελματική βοήθεια σε μια επείγουσα κατάσταση…Αν αισθάνεσαι ότι χρειάζεσαι άμεση υποστήριξη, μπορείς να απευθυνθείς στο γιατρό σου ή να καλέσεις σε κάποιο από τα τηλέφωνα υποστήριξης κι έκτακτης ανάγκης που θα βρεις παρακάτω.

τηλ. γραμμη ψυχοκοινωνικησ υποστηριξησ 10306

τηλ. γραμμη sos για παιδια, εφηβουσ & γονεισ 1056

τηλ. γραμμη ψυχολογικησ υποστηριξησ ιθακη 1145

Εθνικο Κεντρο αμεσης Βοηθειας (ΕΚΑΒ) 166

Κάρτες Αξιών & Περιορισμών

Εγγραφείτε στο newsletter και λάβετε δωρεάν τις 54 Κάρτες Αξιών & Περιορισμών, ένα εργαλείο αυτογνωσίας που σχεδιάστηκε για να σας βοηθήσει να αναγνωρίσετε τι έχει πραγματικά σημασία για εσάς και τι μπορεί να σας κρατά πίσω!