Διαταραχές Προσωπικότητας

Σχιζοειδής Διαταραχή Προσωπικότητας

Τι είναι η Σχιζοειδής Διαταραχή Προσωπικότητας;

Η Σχιζοειδής Διαταραχή Προσωπικότητας ανήκει στην Ομάδα Α των Διαταραχών Προσωπικότητας και χαρακτηρίζεται από ένα σταθερό μοτίβο απομάκρυνσης από τις κοινωνικές σχέσεις και περιορισμένης συναισθηματικής έκφρασης. Το άτομο συνήθως δεν έχει ανάγκη την εγγύτητα και την οικιότητα, προτιμά μοναχικές δραστηριότητες και μπορεί να βιώνει τις στενές σχέσεις περισσότερο ως βάρος παρά ως πηγή ενθρώπινης σύνδεσης και ζεστασιάς.

Το κεντρικό στοιχείο της Σχιζοειδούς Διαταραχής Προσωπικότητας, είναι η χαμηλή επιθυμία του ίδιου του ατόμου ατόμου για στενή επαφή και η συναισθηματική απόσταση που προκύπτει. Το άτομο μπορεί να αδιαφορεί απέναντι στον έπαινο ή την κριτική, να δείχνει ψυχρό ή αποσυνδεδεμένο συναισθηματικά και να μη μοιράζεται εύκολα τον εσωτερικό του κόσμο. Επομένως, η εικόνα αυτή, αν και μοιάζει, δεν είναι αφορά απλή ντροπαλότητα ή κοινωνικό άγχος.

Η Σχιζοειδής Διαταραχή Προσωπικότητας δεν ανήκει στο φάσμα της Σχιζοφρένειας ή άλλων ψυχωτικών διαταραχών, καθώς η επαφή του ατόμου με την πραγματικότητα διατηρείται πλήρως. Η εμφάνισή της εκτιμάται περίπου στο 3-4% του πληθυσμού, με διπλάσια συχνότητα στους άντρες από ότι στις γυναίκες.

Caspar David Friedrich: The Monk by the Sea (1808). Public Domain.

Η εικόνα της Σχιζοειδούς Διαταραχής Προσωπικότητας χαρακτηρίζεται από έναν σταθερό τρόπο ζωής όπου η απόσταση από τους άλλους και η περιορισμένη συναισθηματική έκφραση αποτελούν τον κανόνα και όχι την εξαίρεση.

Στην πράξη, το άτομο δεν αναζητά στενές σχέσεις και συχνά προτιμά δραστηριότητες που μπορεί να κάνει μόνο του. Η μοναχικότητα δεν βιώνεται απαραίτητα ως πρόβλημα, για αρκετούς ανθρώπους είναι η πιο άνετη και οικεία κατάσταση. Οι κοινωνικές επαφές μπορεί να περιορίζονται στο απολύτως απαραίτητο, ενώ οι βαθύτερες συνδέσεις σπάνια επιδιώκονται.

Παράλληλα, παρατηρείται περιορισμένη συναισθηματική ανταπόκριση. Το άτομο μπορεί να φαίνεται αποστασιοποιημένο, με «επίπεδη» έκφραση, και να δείχνει μικρό ενδιαφέρον για τον έπαινο ή την κριτική. Η ευχαρίστηση από δραστηριότητες είναι συχνά περιορισμένη, ενώ το ενδιαφέρον για σεξουαλικές εμπειρίες μπορεί να είναι χαμηλό ή ανύπαρκτο.

Οι σχέσεις, όταν υπάρχουν, είναι συνήθως λίγες και όχι ιδιαίτερα στενές. Το άτομο μπορεί να μην έχει φίλους πέρα από συγγενείς πρώτου βαθμού ή να διατηρεί επαφές χωρίς ουσιαστική συναισθηματική εμπλοκή. Το μοτίβο αυτό είναι διαχρονικό και εμφανίζεται σε διαφορετικά πλαίσια της ζωής, επηρεάζοντας την καθημερινότητα, την εργασία και την κοινωνική λειτουργικότητα.

Η Σχιζοειδής Διαταραχή Προσωπικότητας δεν έχει μία σαφή αιτία. Φαίνεται να διαμορφώνεται μέσα από την αλληλεπίδραση βιολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο το άτομο σχετίζεται με τους άλλους και βιώνει τη συναισθηματική εγγύτητα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, υπάρχει οικογενειακό ιστορικό διαταραχών προσωπικότητας ή διαταραχών του σχιζοφρενικού φάσματος, γεγονός που υποδηλώνει μια γενετική ευαλωτότητα. Παράλληλα, η εικόνα φαίνεται να συνδέεται με χαρακτηριστικά όπως η χαμηλή κοινωνική επιθυμία και η συναισθηματική απόσυρση, τα οποία μπορεί να εμφανίζονται από νωρίς στην ανάπτυξη.

Οι πρώιμες εμπειρίες παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο. Ένα περιβάλλον με περιορισμένη συναισθηματική ανταπόκριση, γονεϊκή ψυχρότητα ή έλλειψη εγγύτητας μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο που το άτομο μαθαίνει να σχετίζεται. Σε αυτό το πλαίσιο, η απόσταση και η αυτάρκεια μπορεί να λειτουργήσουν ως τρόπος προσαρμογής, που με τον χρόνο παγιώνεται ως σταθερό μοτίβο.

Συνολικά, δεν πρόκειται για «επιλογή χαρακτήρα», αλλά για έναν τρόπο οργάνωσης της προσωπικότητας που αναπτύσσεται σταδιακά και επηρεάζει τη σχέση με τους άλλους και τον ίδιο τον εαυτό.

Η διάγνωση της Σχιζοειδούς Διαταραχής Προσωπικότητας βασίζεται στην παρουσία ενός διάχυτου και σταθερού μοτίβου κοινωνικής απόσυρσης και περιορισμένης συναισθηματικής έκφρασης. Η εικόνα αυτή ξεκινά από την πρώιμη ενήλικη ζωή και εμφανίζεται σε διαφορετικά πλαίσια, επηρεάζοντας τον τρόπο που το άτομο σχετίζεται και λειτουργεί στην καθημερινότητά του.

Στην κλινική αξιολόγηση λαμβάνονται υπόψη χαρακτηριστικά όπως η χαμηλή επιθυμία για στενές σχέσεις, η προτίμηση για μοναχικές δραστηριότητες και η συναισθηματική αποστασιοποίηση. Δεν πρόκειται για παροδική κατάσταση, αλλά για έναν διαχρονικό τρόπο ύπαρξης που παραμένει σχετικά σταθερός στον χρόνο.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η διαφοροδιάγνωση. Χρειάζεται να αποκλειστούν ψυχωτικές διαταραχές, όπως η Σχιζοφρένεια ή διπολικές και καταθλιπτικές καταστάσεις με ψυχωτικά στοιχεία, καθώς και η Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος, όπου η δυσκολία στις κοινωνικές σχέσεις έχει διαφορετική βάση. Παράλληλα, εξετάζεται αν τα χαρακτηριστικά μπορεί να σχετίζονται με χρήση ουσιών ή νευρολογική κατάσταση.

Η αξιολόγηση πραγματοποιείται από εξειδικευμένο επαγγελματία ψυχικής υγείας, μέσα από κλινική συνέντευξη και λήψη ιστορικού, με στόχο να αποτυπωθεί συνολικά το μοτίβο λειτουργίας και η επίδρασή του στη ζωή του ατόμου.

Πολλά άτομα με Σχιζοειδή Διαταραχή Προσωπικότητας δεν αναζητούν βοήθεια, καθώς η μοναχικότητα δεν βιώνεται απαραίτητα ως πρόβλημα. Ωστόσο, όταν η απομόνωση επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα ή συνυπάρχουν δυσκολίες όπως καταθλιπτική διάθεση, η παρέμβαση μπορεί να είναι υποστηρικτική.

Η ψυχοθεραπεία αποτελεί την κύρια μορφή παρέμβασης. Η γνωσιακή-συμπεριφορική προσέγγιση μπορεί να βοηθήσει στην ενίσχυση κοινωνικών δεξιοτήτων και στην κατανόηση των μοτίβων αποστασιοποίησης, ενώ πιο διερευνητικές προσεγγίσεις, όπως η ψυχοδυναμική, εστιάζουν στη σχέση με το συναίσθημα και την εγγύτητα. Η θεραπευτική διαδικασία προχωρά συνήθως με αργό ρυθμό, με σεβασμό στα όρια και την ανάγκη για απόσταση.

Η εκπαίδευση κοινωνικών δεξιοτήτων μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά, ιδιαίτερα όταν το άτομο επιθυμεί να βελτιώσει την καθημερινή του λειτουργικότητα ή την επικοινωνία με τους άλλους.

Δεν υπάρχει ειδική φαρμακευτική αγωγή που να στοχεύει τη διαταραχή ως σύνολο. Σε περιπτώσεις όπου συνυπάρχουν συμπτώματα όπως άγχος ή καταθλιπτική διάθεση, μπορεί να χρησιμοποιηθεί φαρμακευτική υποστήριξη στο πλαίσιο συνολικής φροντίδας.

Η προσέγγιση εστιάζει περισσότερο στη σταδιακή βελτίωση της λειτουργικότητας και στη δημιουργία πιο ανεκτών μορφών σύνδεσης, παρά στην πλήρη αλλαγή του τρόπου προσωπικότητας.

Είναι σημαντικό να αναζητήσετε υποστήριξη όταν η κοινωνική απομόνωση αρχίζει να επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα, την εργασία ή την ικανότητα να διαχειρίζεστε πρακτικά ζητήματα της ζωής.

Η ανάγκη για αξιολόγηση γίνεται πιο σαφής όταν εμφανίζεται συναισθηματική δυσφορία, ακόμη κι αν δεν εκφράζεται έντονα, ή όταν υπάρχει αίσθηση «αποσύνδεσης» που δυσκολεύει την επαφή με τους άλλους και με τον ίδιο τον εαυτό. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να συνυπάρχει καταθλιπτική διάθεση, μειωμένη ενέργεια ή απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες.

Όταν η απομόνωση συνοδεύεται από σταδιακή αποδιοργάνωση της καθημερινότητας ή όταν γίνεται πιο δύσκολο να διατηρηθούν βασικές λειτουργίες και σχέσεις, η παρέμβαση από ειδικό μπορεί να βοηθήσει στη δημιουργία πιο σταθερής δομής και υποστήριξης.

Η έγκαιρη προσέγγιση μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής και στη διευκόλυνση πιο λειτουργικών τρόπων σύνδεσης με το περιβάλλον.

Η καθημερινότητα μπορεί να βιώνεται ήσυχα, χωρίς έντονη ανάγκη για επαφή. Ο εσωτερικός κόσμος συχνά είναι επαρκής και σταθερός. Η σκέψη, η φαντασία, οι μοναχικές δραστηριότητες δεν είναι απλώς επιλογές, αλλά ο τρόπος με τον οποίο το άτομο νιώθει πιο άνετα. Οι κοινωνικές απαιτήσεις μπορεί να μοιάζουν κουραστικές ή περιττές, και η απόσταση να λειτουργεί προστατευτικά.

Στις σχέσεις, όμως, δημιουργείται συχνά ένα χάσμα. Οι άλλοι μπορεί να περιμένουν περισσότερη ανταπόκριση, περισσότερη έκφραση, περισσότερη «ζεστασιά». Το άτομο μπορεί να μην νιώθει την ίδια ανάγκη να δείξει ή να μοιραστεί συναίσθημα, κάτι που συχνά παρερμηνεύεται ως αδιαφορία ή απόρριψη. Έτσι, ενώ η πρόθεση δεν είναι η απομάκρυνση, οι σχέσεις μπορεί να παραμένουν επιφανειακές ή να φθείρονται με τον χρόνο.

Για τους οικείους, η εμπειρία μπορεί να είναι μπερδεμένη. Μπορεί να νιώθουν ότι δεν «χωρούν» πραγματικά στη ζωή του άλλου ή ότι η παρουσία τους δεν έχει ιδιαίτερη σημασία. Η προσπάθεια να πλησιάσουν περισσότερο, αν γίνει πιεστικά, συχνά φέρνει μεγαλύτερη απόσταση.

Η υποστήριξη χρειάζεται λεπτότητα. Ο σεβασμός στον προσωπικό χώρο, η σταθερή και ήρεμη παρουσία, χωρίς απαιτήσεις για έντονη συναισθηματική ανταπόκριση, δημιουργούν ένα πλαίσιο όπου μπορεί να υπάρξει σύνδεση χωρίς πίεση. Μικρές, σταθερές επαφές έχουν συχνά μεγαλύτερη αξία από έντονες προσπάθειες εγγύτητας.

Με την κατάλληλη θεραπευτική σχέση, μπορεί να δημιουργηθεί περισσότερη ευελιξία στην επαφή με τους άλλους, χωρίς να χρειάζεται να αλλοιωθεί ο βασικός τρόπος ύπαρξης του ατόμου. Η αλλαγή δεν αφορά το να γίνει «πιο κοινωνικό», αλλά το να βρει τρόπους να συνυπάρχει με τους άλλους με λιγότερη δυσκολία και δυσφορία και περισσότερη ελευθερία κι επιλογή.

Μύθοι & Αλήθειες για τη Σχιζοειδή Διαταραχή

μύθος #1

Είναι απλώς εσωστρεφείς.

μύθος #2

Δεν έχουν συναισθήματα.

μύθος #3

Δεν τους ενδιαφέρουν οι άλλοι.

Αλήθεια

Πρόκειται για σταθερό και διάχυτο μοτίβο προσωπικότητας.

Αλήθεια

Τα συναισθήματα υπάρχουν, αλλά εκφράζονται περιορισμένα.

Αλήθεια

Η κοινωνική απόσταση δεν ταυτίζεται με πλήρη συναισθηματική αδιαφορία.

Πηγές & ενδεικτική βιβλιογραφία

  • American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5).
  • Harrison P., Cowen P., Burns T., Fazel M. Oxford Textbook of Psychiatry.
  • Torrico TJ, Madhanagopal N. Schizoid Personality Disorder. [Updated 2024 Sep 6]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-.
  • Esterberg, Michelle L et al. “Cluster A Personality Disorders: Schizotypal, Schizoid and Paranoid Personality Disorders in Childhood and Adolescence.” Journal of psychopathology and behavioral assessment vol. 32,4 (2010): 515-528. doi:10.1007/s10862-010-9183-8
  • Koch, Jessa et al. “Review of pharmacologic treatment in cluster A personality disorders.” The mental health clinician vol. 6,2 75-81. 8 Mar. 2016, doi:10.9740/mhc.2016.03.75
  • Wilson, Sylia et al. “Interpersonal dysfunction in personality disorders: A meta-analytic review.” Psychological bulletin vol. 143,7 (2017): 677-734. doi:10.1037/bul0000101

Οι πληροφορίες παρέχονται μόνο για ενημερωτικό σκοπό. Δε θα πρέπει να θεωρηθούν υποκατάστατο της εξατομικευμένης Ψυχιατρικής εξέτασης, διάγνωσης και θεραπείας.

Εάν δεν αισθάνεσαι καλά…

…μη διστάσεις να ζητήσεις βοήθεια!

Οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας είμαστε εδώ για να σε βοηθήσουμε όσο καλύτερα μπορούμε! Δε χρειάζεται να περνάς μόνος/η σου κάτι που σε δυσκολεύει τόσο… αξίζεις να έχεις τη στήριξη που χρειάζεσαι! Κι αν αυτή τη στιγμή σου φαίνεται δύσκολο να κάνεις το πρώτο βήμα, θέλω να ξέρεις πως δεν είσαι μόνος/η σου σε αυτό. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που προσπαθούν κάθε μέρα να φροντίσουν τον ψυχικό τους κόσμο και υπάρχουν επίσης κι επαγγελματίες που μπορούν να σταθούν δίπλα σου σε αυτή την προσπάθεια.

Δε σου λέω πως είναι πάντα εύκολο…κάποιες φορές χρειάζεται χρόνος, υπομονή κι επιμονή. Με την κατάλληλη στήριξη, όμως, τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν! Ακόμη κι αν αυτή τη στιγμή όλα σου φαίνονται σκοτεινά ή μπερδεμένα, αυτό δε σημαίνει ότι θα παραμείνουν έτσι!

Επειδή η παρούσα σελίδα έχει ενημερωτικό και ψυχοεκπαιδευτικό χαρακτήρα, δεν μπορεί να υποκαταστήσει την άμεση επαγγελματική βοήθεια σε μια επείγουσα κατάσταση…Αν αισθάνεσαι ότι χρειάζεσαι άμεση υποστήριξη, μπορείς να απευθυνθείς στο γιατρό σου ή να καλέσεις σε κάποιο από τα τηλέφωνα υποστήριξης κι έκτακτης ανάγκης που θα βρεις παρακάτω.

τηλ. γραμμη ψυχοκοινωνικησ υποστηριξησ 10306

τηλ. γραμμη sos για παιδια, εφηβουσ & γονεισ 1056

τηλ. γραμμη ψυχολογικησ υποστηριξησ ιθακη 1145

Εθνικο Κεντρο αμεσης Βοηθειας (ΕΚΑΒ) 166

Κάρτες Αξιών & Περιορισμών

Εγγραφείτε στο newsletter και λάβετε δωρεάν τις 54 Κάρτες Αξιών & Περιορισμών, ένα εργαλείο αυτογνωσίας που σχεδιάστηκε για να σας βοηθήσει να αναγνωρίσετε τι έχει πραγματικά σημασία για εσάς και τι μπορεί να σας κρατά πίσω!